ⓘ Վրաստան վրաց.՝ საქართველო սաքարթուելօ աբխ.՝ Қырҭтәыла, ովսերէն՝ Гуырдзыстон, երկիր մը Առաջաւոր Ասիոյ մէջ, կը գտնուէ Սեւ Ծովուն արեւելեան ափին։ Վրաստանը եւ աշխար ..

Վիկտոր Տոլիձէ

Վիկտոր Իսիտորի Տոլիձէ Յուլիս, 1890, Օզուրգեթ, Վրաստան - 24 Մայիս, 1933, Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի երգահան։

Վրացական-թրքական Յարաբերութիւններ

Վրաց-թրքական յարաբերութիւններ, միջազգային յարաբերութիւններ Վրաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ։ 16 Դեկտեմբեր 1991-ին Խորհրդային միութեան փլուզումէն ետք, Թուրքիա կը ճանչնայ Վրաստանի անկախութիւնը։ "Դիւանագիտական յարաբերութիւններու մասին համաձայնագիրը" երկու երկիրներու միջեւ կնքուած է 21 Մայիս 1992-ին։ "Ազատ առեւտուրի համաձայնագիրը" մինչեւ այսօր ուժի մէջ է։ Վրաստան դեսպանատուն ունի Անգարայի մէջ, երկու հիւպատոսութիւն Պոլսոյ եւ Տրապիզոնի մէջ։ Թուրքիա դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ եւ մէկ հիւպատոսութիւն ՝Պաթումի մէջ։ Երկու երկիրներն ալ Եւրոպական Խորհուրդի, ԵԱՀԿ, Պլեքսիֆորի, Սեւծովեան տնտեսական համագործակցո ...

Կարմիր (գոյն)

Կարմիր, լոյսի երեք հիմնական գոյներէն մին: Կը գտնուի տէսանելի լոյսի ալիքներու երկարութեան 625÷760 նանոմեթր տիրոյթին մէջ: Աւելի երկար ալիքները կը կոչուին ինֆրակարմիր, որոնք անտեսանելի են մարդու աչքին, այլ կը յայտնաբերուին ջերմազգաց մասնաւոր գործիքներու օգնութեամբ։

Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Թիֆլիս)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Կրոնական կառույց Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, հայկական եկեղեցի էր Թիֆլիսի մէջ, Վրաստան։ Ոչնչացած է Լաւրենտի Բերյայի հրամանով 1930-ական թթ.։

Վրացական-պուլկարական Յարաբերութիւններ

Վրաց-Պուլկարական յարաբերութիւններ, յարաբերութիւններ երկու պետութիւններու՝ Պուլկարիոյ եւ Վրաստանի միջեւ։ 15 Յունուար 1992-ին, Պուլկարիա կը ճանչնայ Վրաստանի անկախութիւնը։ Երկու պետութիւններու միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները կը հաստատուին 5 Յունիս 1992-ին։ Պուլկարիա դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ, իսկ Վրաստան դեսպանատուն ունի Սոֆիայի մէջ։ Երկու երկիրներն ալ Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան լիիրաւ անդամներ են։

Պաթումի Միջազգային Օդակայան

Պաթում, Պաթում քաղաքի միջազգային օդակայան ։ Այլընտրանքային անուանումը՝ Չորոխ։ Կը գտնուի Պաթումէն 2 քմ հարաւ-արեւմուտք, Արտուինէն Թուրքիա 20 քմ հիւսիս։ Բացի տեղային եւ միջազգային ճամբորդութիւններէն, կը սպասարկէ նաեւ Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան հատուածի տարածաշրջանային ճամբորդութիւնները։ Օդակայանին նոր շինութիւնը կառուցուած է 26 Մայիս 2007 թուականին, տարածքը կը կազմէ 3.915 քառակուսի քիլոմեթր, տարեկան կրնայ ընդունիլ 600.000 ուղեւոր։

                                     

ⓘ Վրաստան

Վրաստան (վրաց.՝ საქართველო սաքարթուելօ աբխ.՝ Қырҭтәыла, ովսերէն՝ Гуырдзыстон, երկիր մը Առաջաւոր Ասիոյ մէջ, կը գտնուէ Սեւ Ծովուն արեւելեան ափին։ Վրաստանը եւ աշխարհի բոլոր պետութիւնները, Ռուսիայէն եւ քանի մը այլ պետութիւններէն բացի, շարք մը տարածքներ կը համարեն գրաւուած եւ Վրաստանի կազմի մէջ մտնող։ Անոնք են՝ Ափխազիան եւ Հարաւային Ովսիան, որոնք Ռուսիոյ եւ քանի մը այլ պետութիւններու կողմէ ճանչցուած են որպէս անկախ պետութիւններ։ Վրացական իշխանութիւններու կողմէ վերահսկուող տարածքը արեւմուտքի մէջ սահմանակից է Ափխազիոյ, իսկ հիւսիսին՝ Հարաւային Ովսիոյ։ Ինչպէս նաեւ հիւսիսին սահմանակից է Ռուսիոյ, հարաւին՝ Թուրքիոյ եւ Հայաստանին, հարաւ-արեւելքին՝ Ազրպէյճանին։ Վրաստանը միջերկրամասային երկիր է, կը գտնուի Ասիոյ մէջ, մասամբ՝ Եւրոպայի մէջ։

1999-ի 27 Ապրիլին Վրաստանը դարձաւ Եւրախորհուրդին անդամ։

Խոշոր քաղաքներն են Քութայիսը, Ռուսթաւին, Պաթումը, Սուխումը։ Մայրաքաղաքը եւ ամենէ խոշոր քաղաքն է Թիփղիսը։

                                     

1.1. Պատմութիւն Զարգացած Միջնադար

Մինչեւ Թ դարը վրացիները հայերու եւ աղւաններու հետ համատեղ պայքարած են Վրաստանը տիրած արաբ նուաճողներու դէմ։ Վրաստանը Հայաստանի եւ Աղւանքի հետ միասին կը մտնէր Արմինիա կուսակալութեան մէջ։ Ավելի ուշ Վրաստանը ազատագրուած է նաեւ Բիւզանդիայէն ունեցած կախումէ։ Ը դարու վերջը եւ Թ դարու սկիզբը ներկայիս Վրաստանի տարածքին մէջ ձեւավորուած են աւատատիրական խոշոր իշխանութիւններ՝ Կախէթ, Հերէթ, Ապխազիա)։ Ապխազիոյ Լէոն Բ իշխանը ամբողջ Արեւմտեան Վրաստանը միավորած է Էկրիս-Ապխազական թագաւորութեան մեջ մայրաքաղաքը՝ Քութայիս։

Ժ դարու երկրորդ կէսը եւ ԺԱ դարու սկիզբը ձեւավորւած է միասնական աւատատիրական պետութիւն մը՝ Վրաց Բագրատունիներու ներկայացուցիչ Բագրատ Գ թագաւորի 975-1014 գլխաւորութեամբ։ Վրաց թագաւորութիւնը տնտեսական, մշակութային եւ քաղաքական առաւելագոյն հզօրութեան հասած է ԺԲ-ԺԳ դարերը։ ԺԲ դարու առաջին քառորդը, Դաւիթ Շինարար թագաւորի օրոք 1089-1125 սելջուկական թուրքերու տիրապետութիւնը թօթափած Վրաստանը դարձած է Առաջաւոր Արեւելքի հզօր տէրութիւններէն մին։

Վրաց թագաւորությունը հզօրութեան գագաթնակետը կը հասնէ Թամար թագուհիի իշխանութեան տարիները 1184-1213։

ԺԳ դարու երկրորդ քառորդը Վրաստանը զավթած են մոնկոլ-թաթարներ։ ԺԴ դարու վերջը երկիրն ասպատակած են Լէնկ Թէմուրի հրոսակները։ ԺԵ դարու վերջը աւատատիրական երկպառակութիւններու հետեւանքով Վրաստանը բաժանւած է անկախ թագաւորություններու՝ Քարթլի, Իմերեթի, Կախեթի։

                                     

1.2. Պատմութիւն Վրաստանը Ռուսական Կայսրութեան Կազմին Ներսը

1783-ին Ռուսիան եւ Արեւելեան Վրաստանի թագաւորութիւնը կնքեցին Կէօրկիեւսքի պայմանագիրը: Պայմանագիրին դրոյթներու համաձայն կը մերժուէր Վրաստանի կախուածութիւնը Պարսկաստանէ կամ այլ ուժերէ եւ ամեն նոր թագաւոր պիտի թագադրուէր Ռուսիոյ ցարի հաստատումով։ 1795-ին Պարսկաստանի քաջարներու զօրքերը ներխուժեցին Թփղիս, աւերեցին եւ հրդեհեցին եւ սրի քաշեցին անոր բնակիչները։

1800 Դեկտեմբեր 22-ին Ռուսիոյ ցար Փաւել Ա-ի հրամանագրով Վրաստանը մտցուեցաւ Ռուսական կայսրութեան կազմի մէջ։

Ռուս-պարսկական պատերազմին 1804-1813 1805 թուականի ամառուան ռուսական զօրքերը Զագամի մօտ յաղթեցան պարսիկներու բանակը եւ անոնցմէ պաշտպանեցին Թփղիսը նօրէն նուաճելէ։ Արեւելեան Վրաստանի վերայ Ռուսիոյ խնամակալութիւնը վերջնականապես հաստատուեցաւ 1913-ին կնքուած Կուլիստանի պայմանագիրով։ Արեւելեան Վրաստանի գրաւումէն ետք Ալէքսանտր Ա ցարի կողմէ գրաւուեցաւ նաեւ Վրաստանի Իմերեթի թագաւորութիւնը։ Իմերեթի վերջին թագաւոր եւ վրաց Բագրատունիներու վերջին տիրակալ Սողոմոն Բ-ն աքսորուեցաւ եւ հոն վախճանուեցաւ 1815-ին։ 1803-էն մինչեւ 1878-ը քանի մը ռուսական պատերազմներու ընթացքին, սա անգամը՝ օսմանեան Թուրքիոյ դէմ, վերանուաճուեցան Վրաստանի կարգ մը կորսուած տարածքներ, ինչպէս Աճարիան եւ նոյնպէս մտցուեցան կայսրութեան կազմի մէջ։ Կուրիան եւ Մինկրելիան կայսրութեանը միացան 1857-ին, Սուանեթը՝ 1857-1859-ին։

1918-ին Վրաստանը հռչակեցաւ անկախութիւն, որը երկար չը տեւեցաւ:

1921 թուականի Փետրուարին Վրաստան մուտք գործեցաւ Կարմիր Բանակը։ Վրաստանի բանակը պարտուեցաւ եւ անկախ երկիրին կառավարութիւնը հեռացաւ երկիրէն։ Փետրուար 25-ին Կարմիր Բանակը մտաւ Թիֆլիս եւ նշանակեցաւ համայնավարական կառավարութիւնը պօլշեւիք Փիլիփ Մախարածէի գլխավորութեամբ։

Վրաստանի պօլշեւիքներու նշանաւոր դէմքերէն եղած է Իօսէփ Սթալինը, որուն անունն էր Եոսեպ Ճուղաշուիլի იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, հետագային դարձաւ Խորհուրդային Միութեան ղեկավարը 1922 ապրիլ 3-էն մինչեւ 1953 Մարտ 5-ին իր մահանալը։

Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Կարմիր Բանակի կազմը մօտ 700 000 վրաստանցիներ կռուած են նազիսթական Գերմանիոյ դէմ, որոնցմէ կէսը զոհուեցան Արեւելեան Ճակատի մարտի դաշտերը։

                                     

2. Անկախ Պետականութեան Վերականգնումը

1989 թուականի Ապրիլ 9-ին Թիֆլիսի կենտրոնը տեղի ունեցած խաղաղ ցոյցը աւարտուեցաւ Խորհուրդային զօրքերու կողմէ քանի մը մարդու սպանութիւնով։ 1990 թուականի խորհրդարանի ընտրութիւնները յաղթեցաւ նախկին այլախոհներ Մէրապ Քոսթավայի եւ Զուիատ Կամսախուրտիայի Կլոր Սեղան-Ազատ Վրաստան ընդդիմադիր միավորումը՝ ստանալով 250 տեղերէն 155-ը։

1991 Մարտ 31-ին կայացաւ Վրաստանի պետական անկախութեան վերականգնման հանրաքուէ, մասնակցեցան ընտրողներու 90.5 %-ը, որոնցմէ 98.93 %-ը քուէարկեցան կողմ։ Ապրիլ 9-ին Գերագոյն Խորհուրդը ընդունեցաւ Վրաստանի անկախութեան վերականգնման որոշում։ Նոյն օրը ԱՄՆ քոնկրեսը ճանաչեցաւ Մարտի 31-ի հանրաքուէի իրաւասութիւնը, որ տէ-ֆաքտօ կը հանդիսանայ ԽՍՀՄ-էն անկախութեան ճանաչում։

ԽՍՀՄ փլուզումէն ետք քանի մը զինուած հակամարտութիւններու հետեւանքով ստեղծուեցան Թիֆլիսին վերահսկողութենէ դուրս երկու կազմաւորումներ՝ Ապխազիան եւ Հարաւային Ովսիան։

                                     

2.1. Անկախ Պետականութեան Վերականգնումը Ռազմական Յեղաշրջում

1991 Մայիս 26-ին կայացան առաջին նախագահական ընտրութիւնները, յաղթեցաւ Զուիատ Կամսախուրտիան։ Դեկտեմբեր 22-ին Թենկիզ Քիթովանիի գլխաւորած Ազգային Կուարտիան Ճապա Իոսելիանիի "Մխետրիոնի" զինուած կազմաւորումի օգնութեամբ բարձրացրեցաւ զինուած ապստամբութիւն եւ Զուիատ Կամսախուրտիան ստիպուած եղավ լքել երկիրը։ Սկիզբը ան մտաւ Հայաստան, ապա՝ Չեչնիա։

1992 թուականի Մարտին ընդդիմութեան ստեղծած Վրաստանի Պետական Խորհուրդի նախագահ ընտրուեցաւ ԽՍՀՄ նախկին Արտաքին գործերու նախարար Էտուարտ Շեւարտնածէն։

1993 Սեպտեմբեր 24-ին Զուիատ Կամսախուրտիան վերադարձավ Զուկտիտի եւ նօրէն փորձ ըրաւ գալ իշխանութեան, սկսելով կարճ, սակայն՝ կատաղի քաղաքացիական պատերազմ մը։ Շեւարտնածէն ստիպուած եղաւ օգնութեան կանչելու ռուսական զօրքերը։ Կամսախուրտիան սպաննուեցաւ չպարզուած հանգամանքները։ Ռուսիոյ զինուորական օգնութեան դիմաց Վրաստանը տուաւ ԱՊՀ-ն միանալու համաձայնութիւն։

                                     

2.2. Անկախ Պետականութեան Վերականգնումը Վարդերու Յեղափոխութիւն

Կեանքի պայմաններու վատացումը, անարդարութեան բարձր մակարդակը, նաեւ 2003-ի խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքներու կեղծումը հանգեցրեցան յեղափոխութեան ու Նոյեմբերի 23-ին Շեւարտնածէի հրաժարականին։ Իշխանութեան գլուխ անցաւ Միխէիլ Սաաքաշուիլին.

                                     

3. Զինուած Ոյժեր

Վրաստանի զինուած ուժերու կազմը կը մտնին ցամաքային զօրքերը, յատուկ նշանակութեան ոյժերը, օդոյժերը, ազգային կուարտիան եւ ռազմական ոստիկանութիւնը։

2009-ի դրութեամբ Վրաստանի ԶՈՒ քանակը կը կազմէ 36 553 մարդ, այդ թիւը՝ 21 կեներալ, 6166 սպայ եւ ենթասպայ։

Պաշտպանութեան Նախարարութեան 2016-ի պիւտճէն կազմած է 600 մլն. լարի



                                     

4. Անուն

Օտար լեզուներով կը գործածուէն քանի մը տարբերակներ՝ արեւմտեան եւրոպական լեզուներով՝ որպէս սուրբ Կէօրկիի երկիր։ Գերմաներէն, շուետերէն՝ Georgien: Անգլերէն Georgia անունը քիչ մը դժուարութեան կը հանդիպէ ԱՄՆ Ճօրճիա նահանգի անունին նման ըլլալու պատճառաւ: Շփոթեն խուսափելու համար փակագիծերուն ներսը կը նշուի երկիր՝ Georgia country։ Մինչեւ անկախութիւն ստանալը Վրաստանի գերմաներէն անուանումը Gruzien եղած է, ներկայիս կը կոչուէ՝ Georgien:

Ռուսերէնի մէջ ընդունուած է Грузия ձեւը ունէ նոյն ծագումը։

Անունը Աստղագիտութեան Մէջ

1914 թուականի Յունուար 25-ին ռուս աստղագէտ Կրիկօրիյ Նէույմինը Григорий Неуймин իր յայտնաբերած երեք աստղանմաններէն երկուքի անունները կոչած է Հայաստանի եւ Վրաստանի պատիւներուն՝ Արմենիա 780 Armenia եւ Քարթուելիա 781 Kartvelia:

                                     

5. Դրամական միաւորը

Դրամի միաւորի անունն է լարի Վրաստանի հայերը կըսեն՝ լար, մտցուած է Էտուարտ Շեւարտնածէին օրոք՝ 1995 թուականին։

Պատկերանիշը ըստ ISO 4217-ի՝ GEL, կրաֆիկական պատկերանիշը՝

                                     

6. Կառավարման Համակարգը

Վրաստանը խորհրդարանային ժողովրդավարական երկիր է։ Խորհրդարանը կը հանդիսանայ բարձրագոյն օրենսդիր մարմին, կազմուած է 150 պատգամաւորներէ։ Պատգամաւորները կը ընտրուին չորս տարի ժամկէտով, 77-ը՝ ցուցակներով, 73-ը՝ մեծամասնական։ Վերջին ընտրութիւնները 2012 Հոկտեմբեր 21-ին տեղի ունեցած են։

2013-էն խորհրդարանը կը գտնուէ Քութաիս քաղաքը, Ապաշիծէ, 26 հասցէն։

Քաղաքական Կուսակցութիւններ

Իշխող կուսակցութիւնը կը հանդիսանայ Վրացական երազանք-Տեմոքրաթական Վրաստանը։

                                     

7. Ժողովրդագրութիւն

Վրաստանի բնակչութիւնը 2015 Յուլիսի դրութեամբ կազմած է 4 931 226 122 րդը ՝ աշխարհին մէջ։ Ազգային կազմը. վրացիներ՝ 83.8%, ազրպէյճանցիներ՝ 6.5%, հայեր՝ 5.7%, ռուսեր՝ 1.5%, այլք՝ 2.5% 2002։ 2015-ի գնահատականներով բնակչութեան աճը կազմած է -0.08 %, ծնունդները կազմած են 12.74 ծն./1000 հոգի, մահերը՝ 10.82 ծն./1000 հոգի։ Կանանց ծննդաբերութեան միջին տարիքը 24 տարեկանն է։ Կանանց կեանքի միջին տեւողութիւնը 80.36 տարի է, տղամարդերունը՝ 71.65:

                                     

8. Աշխարհագրութիւն

Վրաստանը կը գտնուէ Հարաւային Կովկասի կեդրոնը եւ արեւմուտքը, 41 -րդ եւ 44-րդ հիւսիսային լայնութիւններու եւ 40 -րդ եւ 47-րդ արեւելեան երկայնութիւններու միջեւ։ Ունէ բազմազան բնական պայմաններ եւ հարուստ կենդանական եւ բուսական աշխարհ։ Մակերեսը 69 700 քառ. ք.մ. է, Սեւ ծովի առափնեան կը ձգուէ 308 ք.մ., չունէ կտրտուածքներ, թերակղզիներէ եւ կղզիներէ զուրկ է, որուն հետեւանքով նաւագնացութիւնը չէ զարգացած։

Վրաստանը խիստ լեռնային երկիր մըն է, հիւսիսը կը զբաղեցնէ Կովկասեան Մեծ Լեռնաշարը։ Լեռների միջով Ռուսիոյ հետ կապող գլխաւոր ճանապարհը կանցնէ Րոքի թունելի միջով, որ կը կապէ Շիտա Քարթլին Հյուսիսային Ովսիային հետ։ Լիխիի լեռնաշարը երկիրը կը բաժնէ արեւելեան եւ արեւմտեան կէսերու։ Պատմականորեն, Վրաստանի արեւմտեան մասը յայտնի եղած է որպէս Քոլխիտա Կողքիս, միեւնոյն ատենը արեւելեան սարահարթը կը կոչուէր Իպերիա։ Լեռները նաեւ կը մեկուսացնէն հիւսիսը գտնուող Սուանէթը Վրաստանի մնացած մասէն։ Ռոքի թունելը ռուսական զինոյժի համար կենսական նշանակութիւն ունեցած է 2008 թուականի Հարաւ-Ովսական պատերազմի ատենը, քանի որ միակ ուղիղ ճանապարհը եղած էր Կովկասի լեռներու միջով։

Վրաստանի ամենէ բարձր լեռը Շխարա գագաթն է, բարձրութիւնը՝ 5068 մ. ծովի մակարդակէն։



                                     

9. Մարզական

Զարգացած մարզաձեւերէն են՝ ճուտօն, րըքպին։

Վրաստանի րըքպիի ազգային հաւաքականը 2015 նոյեմբեր 16-ի դրութեամբ աշխարհը 15 րդ վարկանիշը ունեցած է։ Մասնակցած է 2015 թուականի աշխարհի առաջնութեանը, որպէս վերին 16-ի խումբ։

Զարգացած խաղային մարզաձեւերէն է նաեւ պասքըթբոլը։

Վրաստանի հաւաքականը 2011-էն ի վեր կը մասնակցէ Եւրոպայի առաջնութիւնը։ Կարգ մը մարզիկներ մասնակցած էն NBA-ի մրցաշարերը՝ Նիքոլոզ Ցքիթիշուիլի, Թորնիքէ Շենկելիա։ Ներկայիս հոն կը խաղայ Ճէյք Ծաքալիդիսը։

Անկախութեան տարիները Վրաստանի մարզիկները նււաճած են վեց ողիւմպիական ոսկեայ մէտալ՝

  • 2012-ի Լօնտոնի խաղերը ճուտօյի ախոյեան դարձած է Լաշա Շավտաթուաշուիլին։
  • 2008-ի Պէյճինի խաղերը ախոյեան դարձած են երեք վրացիներ՝ ըմբշամարտիկներ Մանուչար Քուիրքուէլիան եւ Րեւազ Մինտրաշուիլին եւ ճուտօիստ Իրաքլի Ցիրեքիծէն
  • 2004-ի Աթէնքի խաղերը ողիւմպիական ախոյեան դարձած են ծանրաբարձ Կիօրկի Ասանիծէն եւ ճոտօյէն՝ Զուրապ Զուիատաուրին


                                     

10. Խոհանոց

Վրաստանն ունէ բազմազան եւ հարուստ խոհանոց։ Ազգային կերակուրներու ցանկը կը թուի թէ անվերջ է, եւ ատիկա ճշմարտութենէ հեռու չէ։ Խինքալի, խաճապուրիի տարատեսակներ, խարչօ ապուր, փիթի, սացիվի կերակրատեսակներու անունները վաղուց արդեն յայտնի դարձած են Վրաստանի սահմաններէն դուրս։ Վրացական խոհանոցը բնորոշ է ստեղծագործական վերաբերմունքը, համեմունքների առատութիւնը, մատուցելու արարողակարգերը, որոնք ան կը դարձնեն իւրահատուկ եւ գրաւիչ։ Կերակրացանկերը կը լրացնեն բազմապիսի սոուսները՝ աճիքա, թղեմալի եւ այլն։

                                     

11. Կենդանական Աշխարհ

Վրաստանն ունէ շատ հարուստ բնութիւն, անտառածածկոյթը կը կազմէ երկիրին բնապատկերներու անբաժան մասը՝ 37%: Բազմապիսի կենդանիներ կը բնակին հոն, որոնցմէ խոշորները՝ արջ, աղուէս, ազնիւ եղջերու, վարազ, այծեամ։ Ոչնչացումի եզրը կը գտնուի հովազը։ Կը համարուէր, որ ան վերացած է Վրաստանի մէջ, սակայն վերջերս տեսած են քանի մը հատ։ Նոյնն վիճակն է շերտաւոր բորենիի պարագային։

                                     

12. Տօնական օրերը

  • Սուրբ Ծնունդ ქრისტეშობა՝ Յունուար 7-ին
  • Մկրտութիւն ნათლისღება՝ Յունուար 19-ին
  • Նօր Տարի ახალი წელი՝ Յունուար 1-ին
  • Կանանց Միջազգային օր ქალთა საერთაშორისო დღე՝ Մարտ 8-ին
  • Մօր Օր დედის დღე՝ Մարտ 3-ին, պետական տօն է յայտարարուած 1991-ին Զուիատ Կամսախուրտիոյ կողմէ։
  • Ազգային Միասնութեան Օր ეროვნული ერთიანობის დღე՝ Ապրիլ 9-ին, ազգային տօն է յայտարաուած 1989 Թիֆլիսի իրադարձութիւններէ ետք
  • Կերկէթոպայ გერგეთობა՝ Յուլիս 16-ին
  • Անկախութեան Օր დამოუკიდებლობის დღე՝ Մայիս 28-ին
  • Շարժական տօներ՝ Կարմիր Ուրբաթ, Աւագ Շաբաթ, Զատիկ წითელი პარასკევი, დიდი შაბათი, ბრწინვალე აღდგომა
  • Սուէթիցխովլոպայ სვეტიცხოვლობა
  • Սիրոյ Օր სიყვარულის დღე՝ Ապրիլ 15-ին
  • Կիօրկոպայ გიორგობა՝ Նոյեմբեր 23-ին, Սբ. Գէորգի օր, որ երկիրին հովանաւորը կը համարուի
  • Անդրէաս Առաքեալի Օր წმინდა მოციქულის ანდრია პირველწოდებულის საქართველოში შემოსვლის დღე՝ Մայիս 12-ին
  • Մարիամոպայ მარიამობა՝ Աւգոստոս 28-ին
  • Յաղթանակի Օր ფაშიზმზე გამარჯვების დღე՝ Մայիս 9-ին


                                     

13. Արտաքին յղումներ

  • "Վրաստան" հասարակական-քաղաքական թերթ
  • Ջավախքի տեղեկատվական կայք
  • Վրաստանի մասին այցելուների համար
  • Վրաստանի Ազգային Ժողովը
  • Կրթության պորտալ ոչ վրացալեզու դպրոցների համար
  • Վրաստանի Կառավարությունը
  • Հարավային Դարպաս - Վրաստանի հայ համայնքի թերթը
  • Վրաստանի մասին հայկական հանրագիտարանում
                                     
  • Փոթի, Գորի, Զեստափոն, Սամտրեդիա քաղաքներուն մէջ Beeline - Վրաստան Կաղապար: Ռուսերէն հոդված Բիլայն, Վրաստան Beeline - ի ծածկութային շրջանը Վրաստանի մէջ
  • Գանձակ, Ատրպէյճան Գերմանիա Վեզել, Գերմանիա Կաղապար: Country data Վրաստան Քութայիս, Վրաստան Կաղապար: Country data Նորվեկիա Կիրքենես, Նորվեկիա Թուրքիա Պուրսա
  • Թիւլպէնտճեան ծն.1894 Ծնած է Անքարա Ծնած է Պիթիաս, Արեւմտեան Հայաստան Սերգէյ Միքայէլեանի կինն է Ծնած է Պէյրութ Ծնած է Պաթում, Վրաստան Ծնած է Կումայրի
  • ծն.1915 ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ, դերասան Կաղապար: Country data Վրաստան Վրաստան Թամարոպա, Թամար Թագուհիի Օր 14 Մայիս Ծնած է Փարիզ BBC: On This Day
  • քանդակագործ Համազասպ Սրուանձտեան ծն.1873 քաղաքական գործիչ Ծնած է Կորի Վրաստան եւ մահացած է Երեւան Ծնած է Ատանա եւ մահացած է Երեւան Ծնած է Կոստանդնուպոլիս
  • Bernard Bernie Sanders ամերիկացի քաղաքական գործիչ 01 Նոյեմբեր Կարծախ գ., Վրաստան Եուրի Աբովեան մ.2005 հայ կենդանաբոյժ 05 Դեկտեմբեր Իննա Ազնաւուրեան
  • Կրճիկեան ծն 1806 հասարակական եւ ազգային գործիչ Կաղապար: Country data Վրաստան Վրաստան Մցխէթոպայ Կաղապար: Country data Ուքրանիա Ուքրաինայ Ուքրաինայի պաշտպանի
  • առաջին նախագահը եղած է 15 Հոկտեմբեր Կարապետ Չոպանեան ծն.1927, Կարծախ գ. Վրաստան ճարտարագէտ, գիտնական 01 Ապրիլ Ժագ Իհմալեան Jak İhmalyan Жак Гарбисович
  • Պիոն Յակոբեան 24 Հոկտեմբեր 1926 1926 - 10 - 24 Նորշեն Վրաստան Վրաստան - 26 Սեպտեմբեր 2000 2000 - 09 - 26 բնագրագէտ Գրականագէտ - աղբիւրագէտ - բնագրագէտ Պիոն
  •  Բրազիլիա Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա 2002 Կաղապար: Country data Վրաստան Թբիլիսի, Վրաստան Կաղապար: Country data Կիպրոս Նիկոսիա, Կիպրոս 2004 Չինաստան Փեքին
  • Սելջուկեան արշաւանքներու եւ տիրապետութեան ժամանակ զգալի թիւով հայեր կը գաղթեն Վրաստան Վիրքը իր հզօրութեան գագաթնակէտին հասած է Դաւիթ Շինարար թագաւորի օրով