ⓘ Սուրիա, պաշտօնապէս՝ Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութիւն, պետութիւն՝ Ասիոյ մէջ։ Մայրաքաղաքը՝ Դամասկոս։ Արեւմուտքէն սահմանակից է Լիբանանին ու Միջերկրական ծովուն, հարա ..

Ֆաթէհ 110

Ֆաթէհ-110 "Յաղթող" մէկ փուլով պինդ վառելանիւթով մակերեսէ-մակերես հրթիռ է առնուազն 200 Քմ. միջակայքով: Անիկա կարտադրուի Իրանի տիեզերական արդիւնաբերութեան կազմակերպութեան մէջ։ Սեպտեմբեր 2002-ին Իրան յաջողութեամբ կունենայ իր վերջնական տարբերակը Ֆաթէհ-110 -ն, երբ տիեզերական արդիւնաբերութեան կազմակերպութիւնը կը բացուի եւ կը սկսի արտադրել Ֆաթէհ-110 ։ Առաջին տարբերակին միջակայքը 200 Քմ. էր, բայց 2004-ին նոր տարբերակ մը կը յայտարարուի, որու միջակայքը կը գերազանցէ 250 Քմ ը, իսկ անհարաժեշտութեան պարագային կարելի է ընդարձակել այդ միջակայքը եւ գերազանցել 300 Քմ ը, որ կը նկատուի չորրորդ սերունդի հրթիռ։

Տ. Զարեհ Քհնյ. Շաքարեան

Տ. Զարեհ Քհնյ. Շաքարեան Աւազանի անունով Գէորգ, որդի Տ. Համազասպ Ա. Քհնյ. Շաքարեանի եւ Սիրվարդի, ծնած է Հալէպ, 1969-ին: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Հալէպի Ազգ. Զաւարեան վարժարանէն, իսկ միջնակարգ եւ եկրորդական ուսումը՝ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1989-ին: Ան ընտրած է ազատ ասպարէզ եւ հետեւած է ոսկերչութեան: Արհեստը շուտով իւրացնելէ ետք, կունենայ իր սեփական ոսկերչութեան խանութը, ուր տարիներ աշխատելէ ետք, տնտեսական վիճակը կը բարելաւէ եւ կը պատրաստուի ամուսնութեան: Ան կընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ Յակոբ եւ Կրէթա Ժագոյի դուստր՝ օրդ. Ալինը, որուն հետ կը պսակուի Ս. Քառասնից Մանկա ...

Արեւելք Մարզաշխարհ

"Արեւելք Մարզաշխարհ", մարզական շաբաթաթերթ: Հ.Մ.Ը.Մ ի հրատարակութիւն: Հրատարակուած է 1954-1963, Հալէպ,Սուրիա: Խմբագիրներ՝ Լուտեր Մասպանաճեան, Զաւէն Սապունճեան: Աշխատակիցներ եւ թղթակիցներ՝ Արմէն Մարգարեան, Պարգեւ Միսիրեան, Սուրէն Նազարեան, Հրաչ Տատոյեան, Արման Մանուկեան, Կարօ Շահինեան:

Թուզ

Կաղապար:Taxobox արւմտ. Թուզ, կամ թզենի, կամ գինու հատապտուղ, կամ ֆիքուս, մերձարեւադարձային տերեւաթափ ֆիքուս։ Կարիական ֆիկուս անունն ստացած է այն վայրի անունով, որ կը համարուի թուզի հայրենիքը՝ Փոքր Ասիոյ հնագոյն Կարի փրովէնսի լեռնային մարզը։ Միջին Ասիոյ, Կովկասի եւ Ղրիմի մէջ պտուղը կաճեցնեն որպէս թանկարժեք պտղատու բոյս, որ կու տայ պտուղներ՝ գինու հատապտուղներ։ Լայն տարածում ունի միջերկրածովեան երկիրներու մէջ, Վրաստանի, Հայաստանի լեռներու, իԱպշերոնի թերակղզիի, Ազրպէյճանի կեդրոնական շրջաններու, Քրասնոտարի մարզին եւ Ապխազիոյ մէջ։ Թուզը կը համարուի ամենահին մշակուող բույսերէն մէկը, ըստ որոշ տվյ ...

Թէքէեան Մշակութային Միութիւն

Թէքէեան մշակութային Միութիւն, մշակութային-կրթական կազմակերպութիւն է։ Հիմնուած է 1947 թուականին, Պէյրութ։ Կոչուած է արեւմտահայ յայտնի բանաստեղծ Վահան Թէքէեանի անունով։ Հիմնադիրներն են՝ Հրաչեայ Սեդրակեանը, Բարունակ Թովմասեանը, Գերսամ Ահարոնեանը, Համբարձում Պերպերեանը, Յովսէփ Եոզկաթլեանը, Հայկաշէն Ուզունեանը, Յակոբ Դաւիթեանը։ Գործած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան հովանու տակ։ Նպատակն է՝ "պահպանել հայ ժողովուրդի մշակութային ժառանգութիւնը", ստեղծել դպրոցներ եւ "ուսուցանել հայ լեզուն, պատմութիւնը, գրականութիւնը, կրօնը, արուեստներն ու գիտութիւնը", ինչպէս նաեւ "պատրաստել ազգային գործիչներ եւ օժ ...

Պարա (Սուրիա)

Պարա կամ Ալ Պարա, Հալէպի մօտակայքը գտնուող "մեռեալ քաղաքներ" էն մէկը։ Պարան կը գտնուի Սուրիոյ հիւսիս-արեւմուտքը, Զաուիա լերան մօտ, մօտաւորապէս 65 քմ հեռաւորութեան վրայ դէպի Համայի հիւսիսը. Հալէպէն 80 քմ հարաւ-արեւմուտք: Ալ Պարա ն նաեւ Արիհայի արուարձաններէն մէկն է: Ըստ Սուրիոյ Կեդրոնական վիճակագրութեան գրասենեակին, Ալ Պարայի բնակչութեան թիւը կը հաշուէր 10.353 մարդ, ըստ 2004 թուականին տեղի ունեցած մարդահամարի տուեալներուն: Բնակավայրը հիմնուած է 4-րդ դարուն, Անտիոքի եւ Աֆամիայի Համա միջեւ կարեւոր առեւտրական ճանբուն վրայ: Շնորհիւ իր ունեցած լաւ դիրքին եւ յարամարաւէտ պայմաններով արտադրած գինիի ...

                                     

ⓘ Սուրիա

Սուրիա, պաշտօնապէս՝ Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութիւն, պետութիւն՝ Ասիոյ մէջ։ Մայրաքաղաքը՝ Դամասկոս։

Արեւմուտքէն սահմանակից է Լիբանանին ու Միջերկրական ծովուն, հարաւէն՝ Իսրայէլին ու Յորդանանին, արեւելքէն՝ Իրաքին եւ հիւսիսէն՝ Թուրքիոյ։ Կիպրոս կղզին կը գտնուի Սուրիոյ ծովեզերքէն 125 Քմ. հեռաւորութեան վրայ։ Սուրիոյ տարածութիւնը շուրջ 185.000 քառ. Քմ. է եւ Հայաստանի Հանրապետութեան կը գերազանցէ՝ աւելի քան 6 անգամ։

                                     

1. Պատմութիւն

Տարածաշրջանին ամէնէն վաղ արձանագրուած քաղաքակրթութիւնը Ք.Ա. շուրջ 3500-ին կը վերագրուի: Հիմնուած է Էպլա թագաւորութիւնը, որ կը գտնուէր ներկայի Սուրիոյ հիւսիսը՝ Իտլիպի մօտ։ Էպլան կը զարգանար Միջագետքի Շումեր, Ասորեստան եւ Աքքադի թագաւորութիւն, ինչպէս նաեւ՝ հիւսիսի մէջ բնակող հուրրիներուն եւ հաթեթներուն առեւտրական կապերուն շնորհիւ։ Փարաւոններու դամբարաններուն մէջ գտնուած նուէրները կը հաստատեն, որ Էպլան հին Եգիպտոսի հետ նոյնպէս շփումներ ունեցած է։ Էպլան կը կործանի Մարիին հետ վարած երկարատեւ պատերազմներուն իբրեւ հետեւանք։ Սարգոն արքայի թոռ՝ Նարամ Սուէնի գրաւումէն ետք, Ք.Ա. 23 րդ դարուն Էպլան կը դառնայ Աքքատական տիրութեան մէկ մասը։

Ք.Ա. 23 րդ դարու սկիզբը հուրրիներ կը հաստատուին Սուրիոյ հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ, իսկ մնացեալ մասին կը տիրեն ամորիտները, որոնց անունով հարեւան աշուրա-բաբելացիներ Սուրիան կը կոչեն Ամուրրու։ Եամհատը ներկայիս Հալէպը հիւսիսային Սուրիոյ վրայ կիշխէ երկու հարիւրամեակներու ընթացքին, թէեւ արեւելեան Սուրիան Ք.Ա. 19 րդ եւ 20 րդ դարերուն գրաւուած էր Ասորական տէրութեան կողմէ, որ կը կառավարէր Շամշի Ատատ Ա ի հարստութիւնը։ Եամհատ նկարագրուած է Մարիի գրատախտակներու վրայ իբրեւ Միջին Արեւելքի հզօր պետութիւն մը, որ Բաբելոնի Համմուրապիէն աւելի կալուածատէրեր ունէր։ Եամհատ իր գերիշխանութիւնը կը տարածէ Ալալախին, Քատնային, հուրրիներու պետութեան եւ Եփրատին հովիտին վրայ մինչեւ Բաբելոնի սահմանը։ Եամհատ կը գրաւուի եւ կաւերուի Եպլային հետ միասին Փոքր Ասիայէն ներխուժած հնդեւրոպական հիթիթներուն կողմէ շուրջ Ք.Ա.1600 թուականներուն։

Այնուհետեւ Սուրիա կը դառնայ տարբեր օտար տէրութիւններու մարտադաշտ, ինչպէս՝ Հիթիթներու, Միթանիներու, Հին Եգիպտոսի, Ասորեստանի եւ նուազ չափով՝ Բաբելոնի։ Սկիզբը հիքսոս եգիպտացիները կը գրաւեն հարաւի մեծ մասը, իսկ հիթիթները եւ միթանիները՝ հիւսիսը։ Սակայն, Ասորեստան ի վերջոյ կը հասնի առաւելութեան, աւերելով Միթանիներու տէրութիւնը եւ կը գրաւէ մինչեւ հիթիթներու եւ Բաբելոնի տիրապետութեան տակ գտնուող տարածքները։

                                     

1.1. Պատմութիւն Արամէացիներ Եւ Փիւնիկեցիներ

Ք.Ա. 14 րդ դարուն տարածաշրջանին մէջ կը յայտնուին զանազան սեմական ժողովուրդներ, որոնցմէ էին՝ արամէացիները: Հիքսոսները կը պայքարէին հիթիթներուն դէմ՝ Սուրիոյ ամբողջ արեւմուտքը վերահսկելու համար, պայքարը կը հասնի իր գագաթնակէտին Ք.Ա. 1274-ին Քատեշին ճակատամարտի ընթացքին:

Հիթիթներու կործանումէն եւ Ասորեստանի անկումէն ետք Ք.Ա. 11 րդ դարու վերջը, արամէացի ցեղերը վերահսկողութիւն կը ստանան ներքին տարածքներու՝ Պիթ Պահիանիի, Արամէական Դամասկոսի եւ Համաթի ներկայիս՝ Համա վրայ։ Անկէ ետք տարածաշրջանը կը ճանչցուի Արամէա կամ Արամ անունով։ Իսկ սեմական արամէացիներու եւ հնդեւրոպական հիթիթներու միախառնումները կը հիմնեն Սուրիոյ հիւսիսը եւ Փոքր Ասիոյ հարաւը ներկայիս Թուրքիա կեդրոնացած կարգ մը մարզեր։ Ք.Ա. 13 րդ դարէն սկսեալ Սուրիոյ ծովափնեայ շրջանները ինչպէս նաեւ՝ Լիբանան եւ Պաղեստին կը գրաւեն փիւնիկեցիները եւ կը հաստատեն քանի մը քաղաք-պետութիւններ։ Այս ծովափնեայ տարածքներէն անոնք կը տարածեն իրենց ազդեցութիւնը Միջերկրական ծովու շուրջը, ներառեալ Մալթայի, Սիկիլիոյ, Իպերիական թերակղզիին գաղութները, ինչպէս նաեւ Ափրիկէի հիւսիսը՝ Ք.Ա. 9 րդ դարուն մեծագոյն Կարթագեն քաղաքը։

                                     

1.2. Պատմութիւն Դասական Շրջան

Ք.Ա. 539-ին պարթեւներու Աքեմենեան տէրութիւնը Բաբելոնէն կը գրաւէ Սուրիան, դէպի հարաւ-արեւմուտք Ասիա նուաճելու արշաւին ընթացքին։ Չորս դար ասորիներու տիրապետութեան տակ գտնուած պարթեւները արամերէնը կը վերածեն Աքեմենեան տէրութեան Ք.Ա. 539 - 330 դիւանագիտական լեզուին, իսկ Սուրիան կանուանեն՝ Էպեր-Նարի։ Աղեքսանտր Մեծի գլխաւորութեամբ Մակեդոնական տէրութիւնը շուրջ Ք.Ա. 330-ին կը գրաւէ Սուրիան եւ անոր իբրեւ հետեւանք Ք.Ա. 323 - 64 կը հանդիսանայ Սելեւկեան յոյներու Գոելե-Սիրիա նահանգը։ Յոյները տարածաշրջանին կու տան "Սուրիա" անունը։ Սուրիան հայերուն տիրապետութեան տակ եղած է Ք.Ա. 83-ին, Մեծն Տիգրանի նուաճումէն ետք, որ այդ երկրին բնակիչներուն համար փրկութիւն կը համարուի Սելեւկիդներէն եւ հռոմէացիներէն։ Հայերուն վերահսկողութիւնը կը տեւէ երկու տասնամեակ, մինչեւ որ հռոմէացիները կրկին կը նուաճեն Սուրիան։ Հռոմի կայսրը՝ Կնէոս Պոմպէոս, որ գրաւած էր Անտիոքը Ք.Ա. 64-ին, Սուրիան կը դարձնէ Հռոմի գաւառներէն մէկը։

Արամէախօս Փալմիրա հարուստ թագաւորութիւնը 2 րդ դարուն կը խոյանայ դէպի Սուրիոյ հիւսիսը։ Փալմիրցիներ կը հիմնեն առեւտրական կապերու ցանց մը, ինչ որ շրջանը կը դարձնեն Հռոմէական կայսրութեան ամէնէն հարուստ քաղաքներէն մէկը։

Մինչեւ Հռոմի կողմէ գրաւուիլը, հիւսիսային Միջագետքի Ատիապենէ թագաւորութիւնը Ք.Ե.10-էն մինչեւ117 կը վերահսկէր Սուրիոյ հիւսիս-արեւելքը։ Սուրիոյ վրայ վերահսկողութիւնը ի վերջոյ հռոմէացիներէն կանցնի Բիւզանդիոնի, Հռոմի կայսրութեան բաժանումէն ետք։

Սուրիա նշանաւոր տեղ կը գրաւէր քրիստոնէութեան պատմութեան մէջ։ Թարսուսցի Սաւուղը, որ ծանօթ էր Պաւղոս առաքեալ Պօղոս անունով, կը յայտնուի իբրեւ քրիստոնէական եկեղեցւոյ նշանաւոր անձ մը Սուրիոյ Անտիոք քաղաքին մէջ, որմէ ետք ան կը սկսի իր առաքելական ճամբորդութիւնները։



                                     

1.3. Պատմութիւն Միջին Դարեր

Մուհամմէտի առաջին կապը Սուրիոյ ժողովուրդին հետ եղած է Յունիս 626-ին: Մուհամմէտ մեծ 800ք.մ. տարածութիւն կտրելով Մետինայէն Սուրիոյ Տումա քաղաքը հասած է իր 1000 հետեւորդներուն հետ, քանի որ ան տեղեկութիւն ստացած էր, որ տեղացի քանի մը ցեղեր նպատակ ունէին յարձակելու Մետինայի վրայ։ Գիտնականներու կարծիքով, ասիկա Մուհամմէտին ամէնէն կարեւոր ճամբորդութիւնը եղած էր, թէեւ վաղ աղբիւրները այս մասին քիչ խօսած են։

640-ին Սուրիան կը գրաւուի Խալէտ իպն Ալ-Ուալիտի գլխաւորած արաբներու Ռաշիտուն բանակին կողմէ։ Է. դարու կիսուն Ումայեաններու հարստութեան առաջնորդները իրենց մայրաքաղաքը կը փոխադրեն Դամասկոս։ Յաջորդող տարիներուն երկրին ուժը կը նուազի: 750-ին Ումայեանները գահընկեց կըլլան Աբբասեաններու կողմէ, որոնք տէրութեան մայրաքաղաքը կը փոխադրեն Պաղտատ։ Ումայեաններու տիրապետութեան շրջանին պաշտօնական դարձած արաբերէնը կը դառնայ գերակշռող լեզու մը, դուրս մղելով բիւզանդական ժամանակաշրջանին յունարէնը եւ արամերէնը։

                                     

1.4. Պատմութիւն Օսմանեան Տիրապետութիւնը

1516-ին Օսմանեան կայսրութիւնը կը ներխուժէ Եգիպտոսի Մեմլուքներու սուլթանաթ, կը գրաւէ Սուրիան եւ զայն կը ներառէ կայսրութեան մէջ։ Օսմանեան համակարգը տաժանելի չըլլար սուրիացիներուն համար, որովհետեւ թուրքերը կը յարգեն արաբները, իբրեւ Քուրանի լեզուն կրողներ։ Դամասկոսը կը դարձնեն հաւատացեալներու դէպի Մեքքա հաճի երթալու մեծ կայան մը, որ սրբավայրի կը նմանէր։ Օսմանեան վարչակազմը ստեղծած էր խաղաղ համակեցութեան համակարգ մը։ Իւրաքանչիւր էթնօ-կրօնական փոքրամասնութիւն՝ արաբներ շիա եւ սիւննի իսլամներ, արամէացիներ, ուղղափառ եւ յոյն ասորիներ, մարոնիթներ, հայեր, քիւրտեր եւ հրեաներ կոչուած էին "միլլեթ": Իւրաքանչիւր համայնքի կրօնական առաջնորդ կը կարգաւորէր անձերու ապրելակերպի օրէնքները, ինչպէս նաեւ կիրականացնէր որոշ քաղաքացիական գործեր։

1864-ին օսմանեան Սուրիոյ վրայ կը կիրարկուի Թանզիմաթը, ըստ որուն երկիրը կը բաժնուի վիլայէթներու՝ Հալէպ, Զօրի սանճաք, Պէյրութ եւ Դամասկոս։ Աւելի ուշ՝ Լեռնային Լիբանանին եւ Երուսաղէմին կը տրուին առանձին կարգավիճակներ։

Ա. համաշխարհային պատերազմին Օսմանեան կայսրութիւնը հակամարտութեան մէջ կը մտնէ Գերմանիոյ եւ Աւստրիա-Հունգարիոյ կայսրութեան կողմէ։ Ան, ի վերջոյ, պարտութիւն կը կրէ եւ կը կորսնցնէ վերահսկողութիւնը ամբողջ Մերձաւոր Արեւելքին վրայ, իր տեղը զիջելով Անգլիական կայսրութեան եւ Ֆրանսային։ Հակամարտութեան ընթացքին, քրիստոնեայ տեղացիները՝ հայերն ու ասորիները ցեղասպանութեան կենթարկուին եւ Տէր -Զօր կը դառնայ անոնց մահուան արշաւի վերջին հանգրուանը։

                                     

1.5. Պատմութիւն Ֆրանսայի Մանտաթ

1920-ին Հաշեմիթներու ստեղծած Սուրիոյ թագաւորութեան քանի մը ամիս տեւած գոյութենէն ետք տեղի կունենայ Մայսալունի ճակատամարտը։ Ֆրանսական զօրքերը կը գրաւեն Սուրիան, որմէ տարի մը ետք, ըստ Սան Րեմոյի համաժողովին, Ազգերու Լիկան կը վճռէ Սուրիան Ֆրանսայի մանտաթին տակ դնել։ Սուրիա եւ Ֆրանսա անկախութեան պայմանագիր մը կը կնքեն Սեպտեմբեր 1936-ին եւ Հաշիմ ալ-Ատասսի կը դառնայ առաջին նախագահը։ Սակայն, պայմանագիրը երբեք ուժ չունենար, որովհետեւ Ֆրանսայի օրէնսդիր մարմինը կը հրաժարի զայն վաւերացնելէ։ Ֆրանսա իր զօրքերը Սուրիայէն կը հանէ Բ. համաշխարհային պատերազմէն ետք, Ապրիլ 1946-ին, երկիրը յանձնելով մանտաթի ընթացքը ձեւաւորուած հանրապետական կառավարութեան ձեռքը։



                                     

1.6. Պատմութիւն Անկախութեան Տարիներ

Սուէզի ճգնաժամին հետեւանքով Նոյեմբերի 1956-ին Սուրիա համաձայնագիր մը կը կնքէ Խորհրդային Միութեան հետ, ինչ որ համայնավարներուն հնարաւորութիւն կու տայ ռազմամթերքի տրամադրումին դիմաց կառավարութեան վրայ տարածել իր ազդեցութիւնը։ Թուրքիա կը սկսի անհանգստանալ Սուրիոյ ռազմական ուժին հզօրացումէն, քանի որ կը կարծէր, որ Սուրիա փորձեր պիտի ընէր ետ գրաւելու Իսքենտերոնը: Միայն ՄԱԿ-ին մէջ կայացած թէժ քննարկումները թոյլ կու տան նուազեցնելու պատերազմին վտանգը։ 1 Փետրուար 1958-ին Սուրիոյ եւ Եգիպտոսի նախագահներ Շուքրի ալ-Քուաթլի եւ Ապտէլ Նասսըր կը ստեղծեն Միացեալ Արաբական Հանրապետութիւնը եւ սուրիական բոլոր կուսակցութիւնները, ինչպէս նաեւ համայնավարները, կը դադրեցնեն իրենց գործունէութիւնը։ Այդուհանդերձ, Սուրիոյ Պաասի սպաներ իրենց կուսակցութեան համար կորոշեն ստեղծել Ռազմական կոմիտէ մը, որուն առաջին դէմքերը կը հանդիսանան բարձրաստիճան զինուորականներ՝ Մուհամմէտ Ումրան, Սալահ Ժատիտ եւ Հաֆիզ ալ-Ասսատ: Սուրիա կանջատուի միութենէն 28 Սեպտեմբեր 1961-ին, Սուրիոյ մէջ տեղի ունեցած յեղաշրջումէն ետք։



                                     

1.7. Պատմութիւն Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան Ստեղծումը

Համադաշնութենէն դուրս գալէն ետք երկիրը կը սկսի ղեկավարել ազատական նախագահ Նազիմ ալ-Գուտսի. ան ազգային ծրագիրներուն մեծ մասը նախկին տէրերուն կը վերադարձնէ ։ 8 Մարտ 1963-ին տեղի կունենայ յեղաշրջում մը, որուն իբրեւ հետեւանք իշխանութիւնը կը ստանձնէ "Պաաս" արաբերէն՝ վերածնունդ կուսակցութիւնը, որուն ղեկավարի դերը կամրապնդուի յաջորդ տարի ընդունուած սահմանադրութեամբ։ Երկիրը կը գլխաւորէ Ամին ալ-Հաֆիզ, որ կը սկսի իրականացնել արմատական ընկերվարական փոփոխութիւններ։ Կիրականանայ տնտեսութեան հիմնական ճիւղերու ազգայնացումը։ 23 Փետրուար 1966-ին կը կատարուի հերթական յեղաշրջումը, իշխանութիւնը կանցնի Հաֆէզ Ասատի։

1967-ին Վեցօրեայ պատերազմին ընթացքին Իսրայէլ կը գրաւէ Գոլանի բարձունքները։ 1973-ին Սուրիա այլ արաբական երկիրներու հետ միասին կը յարձակի Իսրայէլի վրայ։ Արաբները չեն յաջողիր ջախջախել Իսրայէլը ու 18 օր ետք պատերազմը կը դադրի: Գոլանի բարձունքները կը մնան Իսրայէլի վերահսկողութեան տակ եւ այդպէս կը շարունակուի մինչեւ օրս։ 1976-ին Լիբանանի կառավարութեան խնդրանքով սուրիական զօրքերը կը մտնեն այդ երկիրը՝ քաղաքացիական պատերազմը կանխելու համար։ Պատերազմը կաւարտի 1990-ին, սակայն, զօրքերը դուրս կը բերուին միայն 2005-ին, վարչապետ Ռաֆիգ Հարիրիի սպանութենէն ետք։ 1980-1988 թուականներուն Իրան-Իրաք պատերազմին Սուրիան կաջակցի Իրանին։ 1976-1982 "Մուսլիմ եղբայրներու" գլխաւորած "իսլամական ապստամբութեան" տարիները կըլլան։ Գլխաւոր իրադարձութիւնը կը դառնայ Փետրուար 1982-ին իրականացած Համայի կոտորածը, որուն զոհ կերթայ 40 հազար հոգի: 10 Յունիս 2000-ին, Հաֆէզ Ալ-Ասատի մահէն ետք, որ երկիրը ղեկավարած էր 30 տարի, նախագահ կընտրուի անոր որդին՝ Պաշշար Ալ- Ասատ:

                                     

2. Կլիմայ եւ բնակլիմայական պայմաններ

Կլիման մերձարեւադարձային միջերկրածովային է, արեւելքը՝ չոր ցամաքային։ Ամրան Արաբական եւ Սուրիական անապատներէն յաճախ կը փչէ "Խամսին" կոչուող տօթակէզ քամին։ Սուրիոյ տարածութեան մեծ մասին մէջ բուսականութիւնը անապատային եւ կիսանապատային է հացահատիկ, փշոտ խոտեր եւ թուփեր։ Ծովամերձ գօտիին մէջ կը գերակշռեն մշտադալար կաղնին, դափնին, մրտենին, դափնեվարդը եւ մայրին: Կան ձիթենիի, թթենիի, թզենիի եւ խաղողի այգիներ։ Լեռներուն մէջ կաճին մշտադալար կաղնիներ, նոճիներ, ովասիսներուն մէջ՝ փիւնիկեան արմաւենի։ Բազմազան է նաեւ կենդանական աշխարհը. տարածուած են շերտաւոր բորենին, գայլը, շնագայլը եւ աղուէսը։ Լեռներուն մէջ կը հանդիպինք սուրիական արջի, անտառային կատուի եւ այծի։ Մեծ է կրծողներուն ու սողուններուն թիւը։

Սուրիոյ օդը չոր ցամաքային է։ Արեւելեան ծովափը խոնաւ է: Լեռնային շրջանները ցուրտ են, ուր ձմրան կը ձիւնէ։ Նաեւ կլիմայական փոփոխութեան պատճառով, 2010-էն սկսեալ, Հալէպ կը ձիւնէ Յունուար ամսուան ընթացքին։

                                     

3. Ժողովրդագրութիւն

Ժողովուրդին մեծ մասը կապրի Եւփրատ գետի հովիտին եւ առափնեայ բերրի դաշտավայրերուն մէջ։ 2008-ի տուեալներով երկիրին մէջ գտնուող փախստականներու եւ կացարան փնտռողներուն թիւը կը կազմէ շուրջ 1.852.300 հոգի։ Անոնց մեծամասնութիւնը Իրաքէն եկողներն էին 1.300.000, միւսները՝ Պաղեստինէն 543.400 եւ Սոմալէն 5.200: ՄԱԿ-ի կողմէ իբրեւ "մեր ժամանակներու մեծագոյն մարդկայնական աղէտ" կորակուի շուրջ 9.5 միլիոն սուրիացիներու, բնակչութեան կէսին տեղահանութիւնը Մարտ 2011-ին սկսած Քաղաքացիական Պատերազմէն ետք։ Չորս միլիոն սուրիացիներ երկիրէն դուրս կապրին իբրեւ գաղթականներ։

                                     

3.1. Ժողովրդագրութիւն Համաշխարհային ժառանգութիւն

ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան վայրերը Սուրիոյ մէջ

                                     

3.2. Ժողովրդագրութիւն Ազգեր

Երկիրին բնակչութեան 74%-կը կազմեն սուրիացի եւ 600.000 պաղեստինցի արաբները։Երկիրին բնիկ արամէախօս ցեղերը եւ հիւսիսային ու հիւսիս-արեւելեան շրջաններուն մէջ բնակող ասորի քրիստոնեաներու թիւը կը կազմէ շուրջ 400.000:Սուրիոյ բնակչութեան շուրջ 9%-կը կազմեն քիւրտերը 1.6 միլիոն հոգի։ Քիւրտերու մեծ մասը սփռուած է Սուրիոյ հիւսիս-արեւելեան անկիւնը եւ կը խօսի քրտերէնի քուրմանճի բարբառով։

Սուրիա կը համարուի նաեւ քանի մը այլ ազգային խումբերու հայրենիքը՝ թուրքմեններու թիւով շուրջ 100. 000, չերքէզներու 100.000, յոյներու, եւ հայերու շուրջ 100.000, որոնք հոն հաստատուած են Հայոց Ցեղասպանութենէն ետք։ Հայերը գլխաւորաբար կապրին Հալէպի, Դամասկոսի եւ Քեսապի մէջ։

Ժամանակին Սուրիոյ մէջ կը բնակէին մեծ թիւով հրեաներ, յատկապէս՝ Դամասկոսի, Հալէպի եւ Քամիշլիի մէջ։ Հալածանքներու պատճառով, 19 րդ դարու երկրորդ կէսին անոնք կը գաղթեն Անգլիա, Միացեալ Նահանգներ եւ Իսրայէլ։ Անիկա կը տեւէ մինչեւ 1948, այսինքն՝ պետութեան ստեղծումը։ Ներկայիս միայն փոքրաթիւ հրեաներ մնացած են Սուրիոյ մէջ։ Արաբական աշխարհէն դուրս, մէկ միլիոն արաբներու եւ այլ Մերձաւոր Արեւելեան ծագումով սուրիացիներու գաղութ մը կը գտնուի Պրազիլի մէջ։ Արժանթինի արաբներու մեծ մասը Սուրիայէն եւ Լիբանանէն եկած են։



                                     

3.3. Ժողովրդագրութիւն Լեզուներ

Երկրին պաշտօնական լեզուն արաբերէնն է։ Սուրիոյ արաբերէնը իր յատուկ բարբառը ունի, որ կը կոչուի՝ սուրիական բարբառ։ Քիւրտերը կը գործածեն քրտերէնի Քումանճի բարբառը։ Հայերը կը խօսին արեւմտահայերէն, իսկ թուրքմենները՝ արեւելեան ազերիներու լեզուն։ Օտար լեզուներէն կը տիրապետէր ֆրանսերէնը, որ տարածուած էր երկու համաշխարհային պատերազմներու ընթացքին, Ռուսերէնը, որ անկախութեան տարիներուն դուրս կը ձգուի իբրեւ երկրորդ լեզու։ Կը գործածուի նաեւ՝ անգլերէնը։

                                     

Կիւլպէնկեան (այլ կիրառումներ)

Կիւլպէնկեան անունը կրնայ ունենալ հետեւեալ կիրառումները․ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամ Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան Կեդրոնական Վարժարան Սուրիա Գալուստ Կիւլպէնկեան Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարան Գալուստ Կիւլպէնկեանի կիսանդրի Երեւան Գրիգոր Կիւլպէնկեան Աբէլ Կիւլպէնկեան Սիրվարդ Կիւլպէնկեան Կիւլպէնկ Կիւլպէնկեան