ⓘ Հայոց Ձոր. Երուանդունիք, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի կազմին մէջ, Վանայ լիճէն հարաւ-արեւելք, Հայոց ձոր գետի ընդարձակ հովիտէն ներս։ ..

Սասնայ ծռեր

"Սասնայ ծռեր" կամ "Սասունցի Դաւիթ", հայ ժողովրդական հերոսավէպը կամ էպոս։ Վիպասացներու եւ բանահաւաքներու կողմէ կոչուած է նաեւ "Սասնայ փահլեւաններ", "Սասնայ տուն", "Ջոջանց տուն", "Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ", "Դաւիթ եւ Մհեր", "Դաւիթի պատմութիւն", "Դաւիթի հեքիաթ" եւ այլն։ "Սասնայ ծռերը" ՝ հայ ազգային դիւցազնավէպը, ստեղծուած է միջնադարուն՝ արաբական արշաւանքներու ժամանակ։ Էպոսի գաղափարական ոգին հայ ժողովուրդի հերոսական մաքառումն է թշնամիներու դէմ՝ յանուն ժողովուրդի ազատութեան եւ անկախութեան, հայրենիքի եւ պետականութեան պահպանման։ Ոչ նիւթական՝ մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութեան կառավարութի ...

                                     

ⓘ Հայոց Ձոր

Երուանդունիք, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի կազմին մէջ, Վանայ լիճէն հարաւ-արեւելք, Հայոց ձոր գետի ընդարձակ հովիտէն ներս։

                                     

1. Աշխարհագրութիւն

Վանայ լիճին հարաւ-արեւելեան եզերքէն կը տարածուի մինչեւ Հայկական Տաւրոսի լեռնաշղթան։ Հիմնականօրէն կը համապատասխանէ հին Երուանդունիք գաւառին։ Հիւսիսէն սահմանակից էր՝ Տոսպ, հարաւ-արեւելքէն՝ Ռշտունիք, արեւելէն՝ Կուղանովիտ գաւառներուն։ Կլիման բարեխառն է, հողը՝ արգաւանդ։ Հարուստ է յատկապէս հացահատիկով։

                                     

2. Պատմութիւն

Անունը ծագած է Երուանդունի արքայատոհմի անունէն։ Երուանդունիները սկզբնապէս Ք․Ա․ 6-4 դարեր Երուանդունիքի մէջ եւ յարակից շրջաններուն մէջ ծաւալած են իրենց քաղաքական գործունէութիւնը։

Երուանդունիքի մէջ կը գտնուէր Հայք ամրոցը, որուն անունը կապուած է առաւելապէս Հայկ նահապետին հետ։ Հոս ըստ Մովսէս Խորենացիի, Հայկը սպաննած է Տիտանեան Բելը։

Ըստ աւանդական պատմութեան, Հայոց ձորին մէջ տեղի ունեցած է հայոց նախահայր Հայկին յաղթական ճակատամարտը աշուրա-բաբելական աշխարհակալ Բելին դէմ։ Ճակատամարտին տեղը Հայկ կառուցած է Հայք կամ Հայկաբերդ դաստակերտը, որուն անունով այնուհետեւ գաւառը կոչուած է Հայոց ձոր։ Միջին դարերուն մտած է Վասպուրականի իշխանութեան, ապա՝ թագաւորութեան մէջ։ Մինչեւ Ժթ. դարու վերջը գաւառը եղած է գրեթէ միատարր՝ հայաբնակ։ Քիւրտական ցեղերը հոն հաստատուած են յատկապէս 1896-ի հայկական կոտորածներէն ետք։ Հայոց ձորի հայերը բնաջնջուած են, իսկ փրկուածները տեղահանուած են 1915-ին՝ Մեծ Եղեռնի ատեն։

                                     
  • Բուժունիք Առնոյոտն Անձեւացիք Անձրեւացիք - կեդրոնը Կանգաւար Տրպատունիք Հայոց ձոր կը կոչուէր նաեւ Երուանդունիք - կեդրոնը Հայկաբերդ Բուն Մարդաստան Մարդաստան
  • նպատակով Երկայնքը 70 Քմ է, լայնքը 4.5 մ, խորքը 1.5 մ Սկիզբ կ առնէ Հայոց ձոր գաւառի Վերին Մժնկերտ գիւղի մօտակայքէն Խոշաբ գետէն 5 Քմ հարաւ գտնուող
  • Ազնուաց ձոր - Ազնուաց ձոր - կեդրոնը Երխեթք Երխէթք կը կոչուէր նաեւ Խերխեթք Խերխէթք - կեդրոնը Սղերթ Գզեղխ - կեդրոնը Գզեղխ Սալնոյ ձոր - կեդրոնը
  • Կոնստանտինովկայ Հին ժամանակներուն կը կոչուէր Ծաղկոցաձոր, յետագային Ծաղկունեաց ձոր Միջնադարուն յայտնի էր նաեւ Կեչառիս կամ Կեչառոյք անունով այդպէս կոչուած
  • հիւսիս - արեւելքին մէջ Տուրուբերանի Տարօն, Ասպակունեաց ձոր Խայթ Խութ արեւելքին մէջ եւ հարավին մէջ Աղձնիքի Սալնո ձոր Դզեխ, Աղձն, Նփրկերա գավառներուն Հետագայ
  • Իշայր - կեդրոնը Միւս Իշայր - կեդրոնը Իշոց գաւառ - կեդրոնը Առուենից ձոր - կեդրոնը Առվանց Առուանց Միջա - կենտրոնը Միջա Մոկք Առանձնակ - կեդրոնը Մոկս
  • ետք գաւառը կը կոչուի Վայոց Ձոր Ստեփանոս Օրբելեան, Պատմութիւն Նահանգին Սիսական գլուխ ԿԱ 31 Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմութիւն Մովսէս Կաղանկատուացի
  • Բագնայրը եւ փոքր թաղամասեր Ձորք, Իգաձոր, Բովաձոր, Կարմնջի ձոր Աբէլի ակն եւ Ապրունց ձոր Թագաւորական պալատին ընդհանուր մակերեսը 3500 - 4000 քմ. է Պալատին
  • Յուլիսի 14 - ին, Սեբաստիայէն տարագրութեան ճամբուն վրայ Տերինտերէյի մէջ Խո րը ձոր Սեբաստիոյ հանրածանօթ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերի հրահանգով սպանուած
  • Երնջակ Ձորք Ծղուկք Կովսական Ճահուկ Հապանտ Սոթք Վայոց ձոր Սիւնիքի իշխանութիւնը հիմնադրուած է 314 - ին հայոց թագաւոր Տրդատ Գ. Մեծի իշխանութեան տարիներուն 287 - 330