ⓘ Թանգարան, գիտական, գիտալուսաւորական կառոյց է, ուր կը հաւաքագրուի, կը պահպանուի, կուսումնասիրուի, ժողովուրդին կը ներկայացուի բնապատմական, նիւթական եւ հոգեւոր մշա ..

Մոնրէալի Գեղարուեստի Թանգարան

Մոնրէալի գեղարուեստի թանգարան, թանգարան Գանատայի Քուէպեք նահանգի Մոնրէալ քաղաքին մէջ: Մոնրէալի ամենամեծ թանգարանը կը համարուի եւ Գանատայի ամենայայտնի թանգարաններէն է: Տեղակայուած է Golden Square Mile-ի Շերբրուկ փողոցին մէջ: ՄԳԹ տեղաւորուած է հինգ տաղաւար-շէնքերուն մէջ եւ 53095 քառակուսի մեթր ընդհանուր մակերեսով տարածք գրաւած է` որմէ 13000 քառակուսի մեթրը ցուցահանդէսային տարածք է: "Հանուն խաղաղութեան. Միէել եւ Ռենատա Հորնսթեյն տաղաւարի" բացումով թանգարանը իր տարածքով Հիւսիսային Ամերիկայի ութերորդ ամենամեծ թանգարանը կը համարուի: Թանգարանի մշտական հաւաքածոն մոտաւորապէս 42000 ստեղծագործութիւն ...

Թագաւորական Բանակի եւ Ռազմական Պատմութեան Պելճիքական Թանգարան

50.84167°N 4.39139°E  / 50.84167; 4.39139 Թագաւորական բանակի եւ ռազմական պատմութեան պելճիքական թանգարան ֆր.՝ Musée Royal de lArmée, հոլ.՝ Koninklijk Legermuseum, ռազմապատմական թանգարան Պրիւքսէլի մէջ: Մեծ ռազմական թանգարանը կը գտնուի Պրիւքսէլի կեդրոնէն որոշ հեռաւորութեան վրայ՝ Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին: Թանգարանին մուտքը վճարովի է, արժէքը՝ 10€: Կ՛աշխատի առաւօտեան ժամը 9-էն սկսեալ:

Հին Աքրոբոլիս թանգարան

Հին Աքրոբոլիս թանգարան, եղած է հնագիտական թանգարան Աքրոբոլիսի տարածքին մէջ, Աթենք, Յունաստան։ Կառուցուած է ժայռի արեւելեան եզրի խորշին մէջ։ Կը համարուի Աթենքի ամենախոշոր հնագիտական թանգարաններէն մէկը։ Սահմանափակ տարածքի պատճառով յունական կառավարութիւնը 1980 թուականին նոր թանգարան կառուցելու որոշում առաւ։ Նոր Աքրոբոլիս թանգարանը կառուցուած է Աքրոբոլիսի ստորին հատուածին մէջ։ 2007 թուականին հին թանգարանը փակուեցաւ եւ բոլոր հին առարկաները տեղափոխուեցան նոր թանգարան, որ բացուեցաւ 20 Յունիս2009-ին։

Հարաւափրիկեան Իզիքօ Թանգարան

Իզիքօ, Հարաւափրիկեան Հանրապետութեան ազգային թանգարան, որ տեղակայուած է Քէյփթաունի կեդրոնը` Քամփանի Կարտէնի տարածքին: Իզիքօ քոսա լեզուով կը նշանակէ "օջախ, ընտանիք":

Նաւ (թանգարան)

Նաւ թանգարան, ամսթերտամեան դպրոցի ճարտարապետական թանգարան, կը գտնուի Հոլանտայի մայրաքաղաք Ամսթերտամի արեւմտեան շրջանին մէջ, Սբարնտամմերպբլանտսուն 140 փողոցին վրայ:

Համակարգչային Պատմութեան Թանգարան

Համակարգչային պատմութեան թանգարան, 1996-ին ԱՄՆ-ի Քալիֆորնիա նահանգի Մաունթին Վիու քաղաքին մէջ հիմնադրուած թանգարան։ Թանգարանը նուիրուած է տեղեկատուական դարաշրջանի հաշուողական արհեստագիտութեան պատմութիւններու եւ նմուշներու պահպանման ու ներկայացման, հաշուողական յեղափոխութեան ուսումնասիրութեան ու հասարակութեան վրայ անոր ունեցած ազդեցութեան։

                                     

ⓘ Թանգարան

Թանգարան, գիտական, գիտալուսաւորական կառոյց է, ուր կը հաւաքագրուի, կը պահպանուի, կուսումնասիրուի, ժողովուրդին կը ներկայացուի բնապատմական, նիւթական եւ հոգեւոր մշակութային յուշարձանները՝ բնութեան եւ մարդկային հասարակութեան զարգացումի եւ գիտելիքներու մասին սկզբնաղբիւրները։ Թանգարաններուն մէջ կը կեդրոնացուին իրեր, գրաւոր աղբիւրներ եւ արուեստի ստեղծագործութիւններ։ Ժամանակակից գիտական դասակարգումով թանգարանները կը տարբերին ըստ իրենց ոճին եւ ուղղուածութեան։ Ըստ ոճի, թանգարանները կըլլան գիտահետազօտական եւ ուսումնական, իսկ ըստ ուղղուածութեան անոնք կըլլան պատմութեան, բնագիտութեան, արուեստագիտութեան, գրականութեան, ճարտարագիտական եւ այլն։ Առանձին խումբ կը կազմեն յուշային, ինչպէս նաեւ միատեղուած թանգարանները։

                                     

1. Պատմութիւն

Թանգարաններու նախատիպերը երեւան եկած են մարդկային հասարակութեան զարգացումի այն փուլին, երբ առարկաներու բնատիպերը սկսած են պահպանել ո՛չ թէ իբրեւ կիրառական կամ նիւթական արժէքներ, այլ՝ յուշային վկայականներ, վաւերական եւ գեղագիտական արժէքներ։ Օրինակ Հին Եգիպտոսի տաճարներուն մէջ եղած հաւաքածոները ք.ա. 3-րդ հազարամեակ, Կնոսի պալատի պահոցը Կրետէ կղզիին մէջ ք.ա. 16-րդ դար, Նինուէի պալատի գրադարանը ք.ա. 7-րդ դար եւ այլն։

Հայաստանի մէջ թանգարաններու նախատիպեր կային ուրարտական շրջանէն սկսեալ ք.ա. 9-էն 6-րդ դարեր Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպայի եւ այլ քաղաք-ամրոցներու մէջ։ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ սկսան ստեղծուիլ իսկական թանգարաններ։ Յովհաննէս Դրասխանակերտցին 9-էն 10-րդ դարերուն իր "Հայոց Պատմութիւն" աշխատութեան մէջ կը յիշատակէ երեք տիպի թանգարան՝ արքունի, իշխանական տուներու եւ եկեղեցական։ Հայկական թանգարանները կազմակերպելու աշխատանքըկարեւոր թափ կ՛արձանագրէ 19-րդ դարուն։

Արուեստի յուշարձաններու պահպանումը եւ անոնց կեդրոնացումը թանգարաններու մէջ Եւրոպայի մէջ կը սկսի Վերածնունդի շրջանին եւ կը զարգանայ 16-17-րդ դարերուն նախ Իտալիոյ, ապա Ֆրանսայի, Անգլիայի, Գերմանիոյ եւ այլ երկրիրներու մէջ։ Մեծ հռչակ կունենան պալատական հաւաքածոները։ Այդ շրջանին կը ստեղծուին նաեւ անթիք արուեստի յուշարձաններու հաւաքածոն Ֆլորենցիայի Լ. Մեդիչի, 15-րդ դար, Հռոմի Վատիկանի թանգարաններ, 16-րդ դար, Դրեզդենի Ա. Սաքսոնսերի, 16-րդ դար եւ այլն։ Յայտնի են նաեւ Բրիտանական Թանգարանը Լոնտոն, 1753, Լուվրը Փարիզ, 1793, Փրատոյի թանգարանը Մատրիտ, 1819, Մեթրոփոլիթըն թանգարանը Նիւ Եորք, 1870, գեղարուեստա-պատմական թանգարանը Վիեննայի մէջ 1891 եւ այլն։ Ռուսիոյ մէջ 1719 թուականին Փեթերսպուրկի մէջ բացուած է ռուսական առաջին ժողովրդական թանգարանը՝ Կուստկամերան, 1756 թուականին Հրետանային պատմութեան թանգարանը եւ 1764 թուականին՝ Էրմիթաժը։ Աւելի ուշ ստեղծուած են Տրետեակովեան պատկերասրահը, Գիւղատնտեսական թանգարանը, Ռուսիոյ պատմութեան թանգարանը, Պոլիթեքնիկական թանգարանը եւ ռուսական թանգարանը։

Թանգարանի յատուկ տեսակներ են գիտութեան, արուեստի եւ գրականութեան անուանի գործիչներու տուն-թանգարանները, ուր կը պահուին անոնց անձնական իրերը, ձեռագիրներն ու ստեղծագործութիւնները, ինչպէս՝ Խաչատուր Աբովեանի Քանաքեռ, Յովհաննէս Թումանեանի Դսեղ, Աւետիք Իսահակեանի Երեւան եւ Գիւմրի, Եղիշէ Չարենցի, Մարտիրոս Սարեանի, Սիլվա Կապուտիկեանի բոլորը Երեւան եւ այլ տուն-թանգարաններ:

Ներկայիս Հայաստանի մէջ կը գործեն բազմաթիւ թանգարաններ, որոնց ամենամեծերն են Հայաստանի պատմութեան, Հայաստանի ժամանակակից արուեստի, Հայաստանի ազգագրութեան եւ ազգային-ազատագրական պայքարի պետական, Ժողովրդական արուեստի, Գեղագիտութեան ազգային կեդրոնի մանկական ստեղծագործութեան եւ այլ թանգարաններ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահը, Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտը: Այդ թանգարաններուն մէջ հաւաքուած են հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակոյթին վերաբերող բազմաթիւ ուշագրաւ ցուցանմուշներ եւ արուեստի գործեր:

                                     
  • Կոմիտասի թանգարան - ինստիտուտ, 2015 - ին ստեղծուած թանգարան է Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի մէջ Թանգարան - ինստիտուտը միտուած է կոմիտասագիտութեան զարգացման
  • Վրաստանի ազգային թանգարան վրաց. საქართველოს ეროვნული მუზეუმი, սաքարթուելոս էրովնուլի մուզեումի Վրաստանի ազգային թանգարանը կը միաւորէ Վրաստանի առաջատար
  • Առաջին համաշխարհային պատերազմի թանգարան ռուս. Музей Россия в Великой войне ռազմա - պատմական թանգարան Սանկտ Փետերպուրկի Ցարսքոյէ Սելօ քաղաքին մէջ նուիրված
  • Ամերիկայի հայկական թանգարան անգլերէն Armenian Museum of America, AMA Հայաստանի պատմութեան թանգարանէն եւ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան թանգարանէն
  • Հայաստանի Պետական Մանկաւարժական Համալսարանի թանգարան համալսարանական թանգարան է, որ կը ներկայացնէ Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական
  • Երեւանի պատմութեան թանգարան մշակութային - պատմական թանգարան Երեւանի մէջ Թանգարանը հիմնադրուած է 1931 - ին Սկիզբը ըլլալով Երեւանի քաղխորհրդի կոմունալ բաժնին
  • Պատմա - ազգագրական Թանգարան Էջմիածնի Մայր Տաճարի թանգարան Ռուբէն Սեւակ թանգարան Գէորգ Չաւուշի Թանգարան Պարոյր Սեւակի Տուն - Թանգարան Վազգէն Սարգսեանի Տուն - Թանգարան Ժողովրդային
  • Էրեբունի թանգարան հիմնուած է 1968 թուականին Թանգարանի բացումը զուգադիպած է Երեւան քաղաքի 2750 - րդ ամեակի տօնակատարութիւններու հետ Թանգարանը կը գտնուի
  • Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան թանգարան Երեւանի մէջ, ուր կը ցուցադրուին 1915 - էն 1923 իրականացուած Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերող փաստաթուղթեր, լուսանկարներ
  • Դամասկոսի ազգային թանգարան Ազեմի պալատ, Ռազմական թանգարան Հոկտեմբերեան պատերազմի համայնապատկերներու թանգարան Արաբական գեղագրութեան թանգարան Նուր ալ - Տին