ⓘ Արցախի Պատմութիւն. Արցախ, պատմա-աշխարհագրական շրջան՝ Հայկական լեռնաշխարհին արեւելքը։ 25 Սեպտեմբեր 1991-ին Շուշիէն առաջին անգամ Ալազան տեսակի հրթիռներով կը ռմբակ ..

Արցախի թեմ

Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ Արցախի թեմ, կազմաւորուած է 1989-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. Պալճեանի կոնդակով։ Առաջնորդանիստը՝ Շուշիի Ղազանչեցոց Ս. Ամենափրկիչ եկեղեցի։ Կը ներառէ ԼՂՀ տարածքը եւ յարակից հայկական շրջանները։

Շուշիի բերդ

Բերդը հիմնուած է Փանահ-Ալիի կողմէն, որ Նադիր շահի բանակին կը ծառայէր։ Վերջինիս մահէն ետք Իրանի մէջ կը սկսին գահակալական կռիւներ, եւ Փանահ-Ալի, առիթէն օգտուելով, կը հեռանայ Շաքի քաղաք, Ազրպէյճանի մէջ, ապա՝ Շիրվան քաղաք, եւ ինքզինք Ղարաբաղի խան կը հռչակէ։ Խամսայի հայ մելիքներու միութիւնը խախտելով՝ ան 1748-1759 թուականներուն կը դառնայ տեղին վարչական ղեկավարը։ 1744-ին Վարանդայի տիրակալ կը նշանակուի Մելիք-Հիւսէյնի անդրանիկ որդին Մելիք-Յովսէփը, զոր պարսիկները Հիւսէյնկանուանէին: Ան Խաչէնի Հասան-Ջալալեաններու տան փեսան էր։ Անոր կրտսեր եղբայրը՝ Մելիք-Շահնազար Բ., օգտուելով Իրանի գահակալական կռիւներ ...

Արցախի Տիգրանակերտ Եկեղեցւոյ Ճարտարապետութիւնը

Արցախի Տիգրանակերտը, որ կը գտնուի Ասկերանի շրջանի Խաչենգետ ներգնահովիտին մէջ՝ գետէն հարաւ ինկած Վանքասար կոչուող լերան համեմատաբար ցած բարձունքներէն մէկուն վրայ եւ այդ լանջին կից գոգաւորութեան մէջ՝ Արքայական աղբիւրներու հարեւանութեամբ, կը կրէ Տիգրան Մեծի անունը։

Ծիծեռնավանք

Ծիծեռնավանք, Ագռաւի գերեզման, Ագռաւի տապան, Աղօղլան, Ծիծառնավանք, Ծիծեռնեկու վանք, Ծիծառնոյ վանք, Ծիծառնու վանք, Ծիծեռնակավանք, Ծիծեռնակու Ս. վանք, Ծիծռանավանք, Ծիծռան վանք, Ծիծռավանք, Ծիծռնայ վանք, Ծիծռնոյ վանք ։ Վանքային համալիր Մեծ Հայքի Սիւնիք նահանգի Աղահեճք գաւառին մէջ, Աղաւնոյ գետին աջ ափին, Ծիծեռնավանք գիւղին մօտակայքը։ Ծիծեռնավանքի եկեղեցին աչքի կը զարնէ իր ինքնատիպ յարդարանքով: Անիկա վաղ միջնադարու հայկական ճարտարապետութեան կարեւորագոյն կառոյցներէն է։ Եռանաւ պազիլիք եկեղեցիներու տիպին կը պատկանի, ունի ուղղանկիւն յատակագիծ մը, չորս զոյգ մոյթեր եւ արտաքուստ շեշտուած միջին նաւ մը։ Հ ...

Արցախեան Ազատամարտի Նահատակներ

Համագիւղացի այլ երիտասարդներու հետ,10 Մայիս 1990-ին կը միանայ Հ.Յ.Դաշնակցութեան շարքերուն: Նոյն տարուան աշնան իր մարտական զինակիցներուն՝ Կարօտի, Հրաչի եւ միւս ընկերներուն հետ կը մեկնի Շահումեանի շրջան: Այնուհետեւ կը սկսի խիզախ մաքառումներու, օրհասական կռիւներու, ինքնապաշտպանական մարտերու երկար շարք մը, որուն աւարտը Պետոյի նահատակութեան թուականն է:14 Փետրուար 1994-ին Շուշիի առանձնակի գումարտակի փոխ հրամանատար Պետօ Ղեւոնդեան կը նահատակուի Քելբաջարիայժմ՝ Քարվաճառ մէջ, օմարի լեռնանցքի ազատագրման գործողութեան ժամանակ:

Տաղարան (համոյթ)

Համոյթը հիմնադրուած է Երեւանի մէջ, 1981 թուականին։ Հիմնադիր եւ գեղարուեստական ղեկավար՝ Գրիգոր Դանիելյան Դանիէլ Երաժիշտ։ 1985-1987 թթ. "Տաղարանը" գործած է առանց գեղարուեստական ղեկավարի։ 1987 թուականին երգահան Երուանդ Երկանեանը, ստանձելով "Տաղարանի" գեղարուեստական ղեկավարութիւնը, նոր շունչ բերաւ համոյթի համերգային, ստեղծագործական կեանքին մէջ, կարճ ժամանակամիջոցոին ստեղծելով ծաւալուն նոր նուագացանկ, որ կընդգրկէր 300-էն աւելի հայ հոգեւոր, ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգերու բարձրարժէք եւ նրբաճաշակ մշակումներ։ "Տաղարան" համոյթի ներկայիս գեղարուեստական ղեկավար եւ դիրիժորն է դաշնակահար Սե ...

Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)

Ղարաբաղի վէրքերը, Ղարաբաղի հերոսամարտին յատուկ վաւերագրական ժապաւէն, պատրաստուած` պուլկարացի լրագրող Ցվեթանա Փասքալեւայի կողմէ: Անիկա կ՛անդրադառնայ 1992-ին Շահումեանի եւ Մարտակերտի դէպքերուն` հասնելով մինչեւ 1993 ու ապա` 1994-ի զինադուլը:

Սայաթ-Նովա Աշուղական Երգի Համոյթ

1942-1972 թուականներուն համոյթը ղեկավարած է ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ Վաղարշակ Սահակեանը: 1972-ին համոյթը դադրեցուցած է գործունէութիւնը: 1992-ին Թովմաս Պօղոսեանը իր շուրջը համախմբած է խումբ մը արհեստավարժ երգիչներու ու երաժիշտներու եւ վերստեղծած համոյթը: Համոյթի երգացանկը կ՛ընդգրկէ տարբեր ժամանակներու ստեղծագործող աշուղներու շուրջ 400 եւ աւելի երգեր: 2005-ին համոյթի երգացանկը համալրուած է իրանահայ փերիահայ աշուղներու 24 ստեղծագործութիւններով, որոնց հիմնական մասը ունկնդրին անյայտ եղած է: Բացի համերգը, նոյն ծրագիրը թողարկուած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ ձայնասկաւառակով CD եւ տեսասկաւառակներով DVD: Ձայնագր ...

                                     

ⓘ Արցախի Պատմութիւն

Արցախ, պատմա-աշխարհագրական շրջան՝ Հայկական լեռնաշխարհին արեւելքը։

25 Սեպտեմբեր 1991-ին Շուշիէն առաջին անգամ "Ալազան" տեսակի հրթիռներով կը ռմբակոծուի Ստեփանակերտը՝ կը սկսի Արցախեան գոյամարտը։ Պատերազմի հորձանուտին մէջ հայերը միացեալ ուժերով կը ստեղծեն հայոց ազգային բանակ մը, որ բաղկացած էր շուրջ 20-25 հազար հոգիէ:։ Ազրպէյճանի բանակը՝ 75-80 հազար։ Սակայն հայերը կը յաջողին ետ մղել հակառակորդին գրոհը եւ ազատագրել Արցախը։ Ազերի բանակին նշանառուած հարուածներուն զոհ կերթան հազարէ աւելի հայ խաղաղ բնակիչներ։ Հայկական կողմը կը կորսնցնէ Արծուաշէնը, Մարտակերտի, Մարտունիի եւ Շահումեանի շրջաններուն մէկ մասը։ Հայկական ուժերու վճռական գործողութիւններուն հակառակորդը չկարենալով դիմադրել եւ վախնալով աւելի ծանր կորուստներ կրելու միտքէն զինադադար կը խնդրէ, որ կը կնքուի 12 Մայիս 1994-ին։ Հայերը կու տան 5856 զոհ ինչպէս նաեւ՝ 1264 զոհ՝ խաղաղ բնակչութեան շրջանին մէջ, եւ 596 անյայտ կորսուած՝ այդ թիւին մէջ խաղաղ բնակիչներ, իսկ ազերիները՝ 11557/30 հազար զոհ։ 9 Ապրիլ 1994-ին կը սկսի Արցախեան գոյամարտին ԼՂՀ պաշտպանութեան բանակին յաղթարշաւը։ Այդ պայմաններուն մէջ Ազրպէյճան այլ ելք չունէր, ստիպուած էր զինադադարի պայմանագիր կնքել։ Այդպիսով 12 Մայիս 1994-ին Ազրպէյճան, Լեռնային Ղարաբաղ եւ Հայաստան կը կնքեն հրադադարի համաձայնագիր մը, որ՝ չնայած խախտումներուն, ուժի մէջ է ցայսօր։

                                     

1. Մատենագրութիւն

  • Բագրատ Ուլուբաբեան, "Արցախի պատմութիւնը սկզբից մինչեւ մեր օրերը", Երեւան 1994, ISBN 5-8079-0960-7
  • Մովսէս Կաղանկատուացի, "Աղուանից Պատմութիւն"
  • Լէօ, Երկերի ժողովածու, հատոր 2, "Հայոց Պատմութիւն", Երեւան 1973
  • Րաֆֆի, "Խամսայի մելիքութիւնները"
  • Բագրատ Ուլուբաբեան, "Դրուագներ հայոց արեւելէն կողմանց պատմութենէն Ե Է. դարեր", Երեւան 1981
  • Բագրատ Ուլուբաբեան, "Խաչէնի իշխանութիւնը Ժ ԺԶ. դարերուն", Երեւան 1975
                                     
  • Լեռնային Ղարաբաղի կամ Արցախի Հանրապետութիւն, փաստացի անկախ, սակայն միջազգայինօրէն չճանչցուած պետութիւն Անդրկովկասի մէջ Արեւմուտքէն սահմանակից է Հայաստանի
  • Արցախի պետական համալսարան, գիտակրթական եւ մշակութային կեդրոն ԼՂՀ - ի մէջ Համալսարանը ստեղծուած է 1969 թուականին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի կեդրոն
  • տարազ, նկար 1974 Արցախի օրիորդ նկարուած աւանդական տարազով, նկար 2015 ձեռքին ժենգալի հացը Արցախի Հանրապետութիւն Արցախի պատմութիւն Սիւնիք Հայկական Տարազներու
  • Կաթողիկոսներու ցուցակը եւ զայն ամբողջացուցած են Արցախի եւ Ուտիքի պատմութիւններով, եւայլն Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի աշխատութիւնը բաղկացած է երեք մասերէ
  • Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ Արցախի թեմ, կազմաւորուած է 1989 - ին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. Պալճեանի կոնդակով Առաջնորդանիստը Շուշիի Ղազանչեցոց
  • Հայաստանի, Արցախի Ա.Պ.Հ. եւ արտասահմանեան 28 երկիրներու մէջ գործող կազմակերպական ծաւալուն ցանցով Կ առաջադրէ ամրապնդումը Հայաստանի եւ Արցախի հայկական զոյգ
  • Ստեփանակերտ, Արցախի Հանրապետութեան մայրաքաղաքը Բնակչութիւնը 54, 500 2013 մարդ է Երկրին վարչական, մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնն է Վերանուանուած է
  • հիւսիսիրլանտական դերասանուհի 19 Փետրուար Կարօտ Մկրտչեան անհետ կորած 1992 Արցախի պատերազմի մասնակից 02 Փետրուար Ռազմիկ Փանոսեան Razmik Panossian գանատահայ
  • Արցախի ժողովուրդը կ ընտրէ ժողովրդական ներկայացուցչութիւն խորհրդարան Արցախահայութեան Համագումարը, որ 1918 - 1920 թուականներուն կը հանդիսանայ Արցախի գերագոյն
                                     

Արցախի ժայռակերտ առիւծ

Առիւծին ժայռաքանդակին ստեղծման մտայղացումը եղած է 2006-էն։ Նկարիչ Արամ Ավագեան առիւծին քանդակին վրայ սկսած է աշխատիլ 2007-էն։ Անիկա շինուած է Գանձասարի համալիրին "Ծովին քար" հիւրանոցին յարակից տարածքին։ ժայռաքանդակը կը խորհրդանշէ վեհութիւն, հպարտութիւն եւ կամքի ուժ, ինչպէս կենդանի առիւծը: Քարակետ այս հրաշքին իւրաքանչիւր ծալքը այնքան իրական է, որ այցելուներուն այնպիսի տպաւորութիւն կը ձգէ, թէ իսկական առիւծը քարացած է եւ ժայռաքանդակ դարձած: