ⓘ Արտազ, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգին կազմին մէջ։ Եղած է Ամատունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթը։ Տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ ներկայ ..

Վասպուրական

Վասպուրական ՝ Մեծ Հայքի 8-րդ նահանգը։ Հիւսիսէն սահմանակից էր Այրարատ, հիւսիս–արեւելքէն՝ Սիւնիք, արեւելքէն՝ Փայտակարան եւ Պարսկահայք, հարաւէն՝ Կորճայք, Մոկք եւ Աղձնիք, արեւմուտքէն՝ Տուրուբերան նահանգներուն։ Կը ներառէ 34 գաւառ։

Համշէնցիներ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Էթնիկ խումբ Համշէնցիներ թրք.՝ Hemşinli, Թուրքիոյ Հանրապետութեան մէջ և այնտեղէն Կովկաս ու Միջին Ասիա տեղահան եղած էթնիկ խումբ, որ պատմաբաններու, լեզուաբաններու, մարդաբաններու գերակշիռ մասի կողմէն կը բնութագրեն որպէս հայ էթնոսի մէկ հատուած։ Արաբական հալածանքներէն խուսափող Համամ և Շապուհ Ամատունի իշխանները 789-790-ին, Վասպուրականի Արտազ գավառէն մասամբ՝ Այրարատից, 12 հզ. գաղթականներով տեղափոխուած և բնակութիւն հաստատած են բիւզանդական Խաղտիք Խալդիա բանակաթեմին մէջ։ Բիւզանդիայի կայսր Կոստանդին VI-ի շնորհած Տամբար վայրին մէջ Համամ իշխանը հիմնած է Համամշէն Համշէն անունը, որու անո ...

                                     

ⓘ Արտազ

Արտազ, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգին կազմին մէջ։

Եղած է Ամատունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթը։ Տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ ներկայիս Իրանի Մակու գաւառին։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի՝ նախապէս կոչուած է Շաւարշաւան Շաւարշական եւ Ք.Ա. 2-րդ դարու Ա. կէսին Արտազ անուանուած է Ալաններու երկիրին Արտազ Արդոզ, Արդոզական գաւառին անունով, երբ Արտաշէս Ա. այդ տեղը բնակեցուցած է ալան գերիներով։

Արտազով անցած է Արտաշատ-Եկբատան ճամբան։ Արտազին մէջ տեղի ունեցած են հայ-պարսկական զինաբախումներ՝ Աւարայրի ճակատամարտը 451-ին, Ներսեհապատի ճակատամարտը՝ 483-ին ։ Ը. դարու Բ. կէսէն Արտազը դարձած է Արծրունիներու սեփականութիւնը, 885-էն մտած է Բագրատունիներու, 908-էն՝ Վասպուրականի թագաւորութեան մէջ։

Ը. դարուն ստեղծուած է Մակուի իշխանութիւնը։ ԺԴ. դարու սկիզբէն Արտազը գրաւած է Սեֆեան Պարսկաստանը, Արտազի մէջ կը յիշատակուին Շաւարշաւան այժմ՝ Մակու գիւղաքաղաքը, նշանաւոր ուխտատեղի Ս. Թադէոս վանքը, Եդինդ Երինդ գիւղը ուր ընթացած են 484-ի Նուարսակի դաշնագիրին նախնական բանակցութիւնները, դպրոցով ու գրչութեան կեդրոնով հռչակուած Ծործորի վանքը։

                                     
  • կ ունենան Մակու Ձանգիմար գետը, որ իր վտակներով կը հոսի Վասպուրական նահանգի Արտազ գաւառով եւ ամենայն հաւանականութեամբ այդպէս կոչուած է Տղմօտ ըլլալու պատճառով
  • Երուանդունիք - կեդրոնը Հայկաբերդ Բուն Մարդաստան Մարդաստան - կեդրոնը Համբոյրազան Արտազ - կեդրոնը Շաւարշաւան Ակէ - կեդրոնը Ականիս Աղբակ Մեծ - կեդրոնը Յադամակերտ
  • իբր, գերեւարելով ալաններէն շատերը, բնակած է Շաւարշական գավառին մէջ Մասիսէն հարաւ - արեւելք որ անոնց նախկին բնակավայրի անունով կոչուած է նաեւ Արտազ
  • Ս. Թադէի վանքը կը գտնուի Պարսկաստանի Ատրպատական նահանգին մէջ, պատմական Արտազ գաւառը: Ս. Թադէի վանքը, ըստ աւանդութեան, կառուցուած է Թադէոս Առաքեալին նահատակուած
  • կոյսը եւ թէ Թադէոս Առաքեալը, 66 թուին: Թադէոս Առաքեալի գերեզմանը կը գտնուի Արտազ գաւառին մէջ, ուր կառուցուած է Թադէոս վանքը: Հայ Աշակերտին Դասացուցակը, 1700
  • գունդով ու մարտական փիղերով 451 - ի գարնան անոնք կը մտնեն Վասպուրականի Արտազ գաւառ, բանակատեղի ընտրելով Տղմուտ գետի աջ ափը Աւարայրի դաշտը Պարսկական
  • Architekt - Planer Ուսումնասիրական գործունէութիւնը սկսած է 1968 - ին չափագրելով Արտազ գաւառի Սուրբ Թադէոսի Վանքը 1970 - ական թուականներուն իրագործած է դէպի Արեւմտեան
  • հալածանքներէն խուսափող Համամ և Շապուհ Ամատունի իշխանները 789 - 790 - ին, Վասպուրականի Արտազ գավառէն մասամբ Այրարատից 12 հզ. գաղթականներով տեղափոխուած և բնակութիւն
  • Եղիշէի հոգին է Ան ձմրան օրերուն անապատ կ երթայ ու կու լայ, գարնան կու գայ Արտազ ու ձայն կու տայ Վարդանին Բանաստեղծը ինքն ալ կ ուզէ ձայնակցիլ անոր, կ ուզէ