ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 91

Քըրսքի Ճակատամարտը

Քըրսքի ճակատամարտ, խորհրդային ու գերմանական զինուած ուժերու միջեւ տեղի ունեցած ռազմական գործողութիւնները 1941-1945-ի Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 5 յուլիս-էն 23 օգոստոս-ը, Քըրսքի ելուստի շրջանին։ Երկու փուլի կը բաժնուի, պաշտպանական՝ 5-23 յու ...

Թիւրքմենչայի պայմանագիր

Թիւրքմենչայի Պայմանագիրը 1828, ստորագրուած է Ռուսաստանի եւ Պարսկաստանի միջեւ 10 Փետրուարին, Պարսկաստանի Արեւելեան Ազրպէյճան նահանգի Թիւրքմենչա գիւղին մէջ՝ 1826-1828 թուականներուն ռուս–պարսկական պատերազմներուն վերջ տալու համար։ 1828-ին Թիւրքմենչայ ...

Միութիւն Եւ Յառաջադիմութիւն

Միութիւն Եւ Յառաջդիմութիւն թուրք. "Ittihat ve terakki", "իթթիհաթ վէ թերաքքի", երիտթուրքեր, թրքական քաղաքական կուսակցութիւն։ Հիմնուած է 1889 թ. մայիս 21-ին՝ "Օսմանեան միասնութեան ընկերութիւն" անունով։ Նպատակն էր 1876 թուականի Սահմանադրութեան ու խո ...

Ուեսթֆալիայի Խաղաղութիւն

Ուեսթֆալեան հաշտութիւն, 1648, կնքուեր է Երեսնամեայ պատերազմէն յետոյ։ Կը միաւորուի 1648 թուականի 24 Հոկտեմբերին Ուեսթ-ֆալիայի Օսնապրուկ եւ Միւնսթեր քաղաքներու մէջ կնքուած երկու հաշտութեան պայմանագիր՝ Օսնապրուկեան եւ Միւնսթերեան ։ Երբեմն Ուեսթֆալեա ...

Մականուն

Մականունի ձեւաւորումն ու զարգացումը սերտօրէն կապուած են արտադրական յարաբերութիւններու զարգացման հետ։ Հին եւ միջին դարերուն մականուն կը կրէին ազնուական ընտանիքերերը՝ Մամիկոնեաններ, Արծրունիներ, Մեդիչիներ, Ռիուրիկովիչներ եւ այլն։ Միջնադարեան Հայաստ ...

Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական Պատրիարքութիւն

Կոստանդնուպոլսոյ տիեզերական պատրիարքութիւն, Կոստանդնուպոլսոյ եկեղեցի, Կոստանդնուպոլսոյ աթոռ, Ընդհանրական եկեղեցւոյ հինգ տիեզերական պատրիարքութիւններէն կամ Աթոռներէն։ VI դարէն կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքութեան հիմնադրումը, ան առաքելական յա ...

Աճարիոյ Ճգնաժամ (2004)

Աճարիոյ ճգնաժամ, քաղաքական-վարչական ընդհարում 2003-2004 թուականներուն Աճարիոյ Ինքնավար Հանրապետութեան եւ Թիֆլիսի պաշտօնական իշխանութիւններու միջեւ: Ճգնաժամը յետխորհրդային Վրաստանի մէջ, անկայուն քաղաքական իրավիճակի հետեւանք էր, յատկապէս "Վարդերու ...

Ջերմուկ

Ջերմուկ, քաղաք Հայաստանի Վայոց ձորի մարզին մէջ, մարզկեդրոնէն 50 քմ հիւսիս-արեւելք, Արփա գետի ակունքի շրջանը։ Հայաստանի երեք առողջարանային քաղաքներէն մէկն է։ Կը գտնուի Երեւանէն 173 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Ջերմուկի տեղը նախապէս եղած է հայկական Ջերմո ...

Բիւզանդա-սասանեան Պատերազմ (602-628)

Բիւզանդա-սասանեան պատերազմ 602-628, վերջին եւ ամենաքայքայիչ պատերազմն էր Բիւզանդական կայսրութեան եւ Սասանեան Պարսկաստանի միջեւ։ Երկու կայսրություններու միջեւ տեղի ունեցած վերջին պատերազմը տեւած էր մօտ 20 տարի եւ աւարտած 591 թուականին, երբ բիւզանդ ...

Վարդանանց Պատերազմ

Վարդանանց պատերազմ, 450-451 թուականներուն Մարզպանական Հայաստանի տարածքին տեղի ունեցած ապստամբութիւն։ Ուղղուած էր Սասանեան արքունիքի դէմ, որուն նպատակն էր քրիստոնէադաւան հայերու շրջանին տարածել զրադաշտականութիւնը, կտրել հայերուն Բիւզանդիոնէն եւ աս ...

Խոսրովանուշ

Թագուհիին նախնիներուն եւ տոհմին մասին քիչ տեղեկութիւններ հասած են, սակայն զաւակներուն եւ թոռներուն անունները պահպանուած են։ Ան ունեցած է 3 որդի՝ Սմբատ, Գագիկ եւ Գուրգէն։ Սմբատ ժառանգած է հօր գահը եւ դարձած հայոց թագաւոր 977-990, անոր յաջորդած է Գ ...

Բզնունիներ

Համաձայն տոհմական աւանդութեան, որ մեզ փոխանցած է Մովսէս Խորենացին, Բզնունիներու տոհմը կը սերի Բազ նահպետէն։ Բազը Մանաւազ Հայկազունիի թոռն էր։ Ան հաստատուեցաւ Վանայ ծովու հիւսիս-արեւմտեան կողմին մէջ։ Անոր անունով ծովը կոչուեցաւ Բզնունեաց, իսկ գաւա ...

Գաբրիէլ Հրեշտակապետ

Գաբրիէլ հրեշտակապետ, հրեշտակ յուդայականութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամութեանն մեջ։ Գաբրիէլ եբր. Գավրիէլ անունը կը նշանակէ "Աստւածը իմ ուժն է" ։ Միայն երեք հրեշտակներ հրեշտակապետ կոչուած են՝ Միքայէլ Հրեշտակապետը, Գաբրիէլ Հրեշտակապետը եւ Ռաֆայէլ Հր ...

Ականջային Արիւնահոսութիւն

Ականջային արիւնահոսութիւն, ըսելով կը հասկնանք այն արիւնահոսութիւնը, որ յայտնուելէ ետք արտաքին ականջին մէջ կուղղուի ականջէն դուրս։ Ականջի արիւնահոսութիւնը կրնայ ըլլալ պարզ երեւոյթ մը եւ կամ ազդանշանը ականջային որոշ մտահոգիչ եւ բարդ հիւանդութեան մը ...

Աճուկային Ճողուածք

Աճուկային աղեթափութիւնը հիւանդագին կացութիւն մըն է, ուրուն պարագային ներորովայնային ճարպի մաս մը կամ բարակ աղիքի բաժին մը դէպի դուրս կը ցցուի փորի ամէնէն վարի բաժինէն՝ աճուկէն, անցնելով աճուկի տկար մկաններու մէջէն: Աճուկային աղեթափութիւնը կը յայտ ...

Անցողական հիւանդութիւններ

Անցողական հիւանդութիւններ, հիւանդութիւններ, որոնք անցողակի եւ արագ բուժումներ ունին: Այդ հիւանդութիւններէն են՝ 1 Գլխացաւը Պատճառը կրնայ ըլլալ պրկուածութիւնը կամ անգարը Միկրեն: Գլխացաւը նաեւ առկայ է հարբուխի` կրիփի եւ այլ վարակումներու ընթացքին: 2 ...

Գերլորձնահոսութիւն

Գերլորձնահոսութիւն կը նշանակէ լորձունքի առատ արտադրութիւնը լորձնագեղձերու կողմէ։ Անիկա կը յառաջանայ զանազան հիւանդութիւններու կամ ախտապատճառներու հետեւանքով։ Լորձունքը կարտադրուի լորձնագեղձերու մէջ։ Բնական պայմաններու մէջ անիկա շարունակ կարտադրու ...

Գլխապտոյտ

Գլխապտոյտ ըսելով՝ կը հասկնանք մարմինի հաւասարակշռութեան խանգարում եւ մարմնական անբնական թաւալումի զգացում, ինչպէս նաեւ՝ շրջապատի թաւալում ու տեղաշարժ։ Գլխապտոյտը շարժումի եւ թաւալումի խաբկանք է:

Գլխու Դիրքաւորման Նոպայական Գլխապտոյտ

Գլխու դիրքաւորման նոպայական գլխապտոյտը յաճախ պատահող գլխապտոյտի տեսակ մըն է: Գլխապտոյտ ըսելով կը հասկնանք մարմինի հաւասարակշռութեան խանգարում եւ մարմնական անբնական թաւալումի զգացում, ինչպէս նաեւ շրջապատի թաւալում ու տեղաշարժ։ Գլխապտոյտը շարժումի ...

Դողտենդ

Դողտենդ կամ Մալարիա յունարէն լեզուով կը նշանակէ վատ օդ։ Մալարիան մակաբուծային բորբոքում մըն է, որ կը յատկանշուի հիմնականօրէն դողով եւ տենդով։ Ուստի կարելի է մալարիան հայերէնով կոչել "դողտենդ": Հայկական բառարաններու մէջ յիշուած է "դողեռոցք-դողայրո ...

Զիքա Ժահր

Զիքա հիւանդութեան յարուցիչը զիքա ժահրն է, որ կը պատկանի Ֆլավիվիրիտ կոչուող ժահրերու խումբին: Այս ժահրը կը տարածուի եւ կը փոխանցուի մասնաւորաբար Ա. իճիփթօ եւ Ա. ալպոփիքթըս մժեղներու միջոցով: Անոր տարածումը եւ փոխանցումը մժեղներու միջոցով տեղի կուն ...

Էպոլա

Կաղապար:Taxobox արւմտ. Էպոլա հիւանդութիւնը ժահրային հազուագիւտ եւ մահացու հիւանդութիւն մըն է։ Յաճախ անիկա կը կոչուի Էպոլա արիւնահոսութեան հիւանդութիւն, որովհետեւ անոր յատուկ ախտանշաններէն կարեւորագոյնը անսպասելի արիւնահոսութիւնն է։

Ընդերային Տենդ

Յարուցիչը սալմոնելլա salmonella մանրէն է, որ ունի երկու խմբաւորում՝ սարմոնելլա թայֆի salmonella typhi եւ սալմոնելլա փարա-թայֆի salmonella paratyphi, որ աւելի մեղմ հիւանդագին վիճակ կը ստեղծէ: Թայֆոյտը կը պատահի առաւելաբար զարգացող երկիրներու մէջ, ...

Թանչ

Թանչը արիւնախառն փորհարութիւն-փորքշուք է: Թանչը հայերէնով կըսուի նաեւ արիւնալուծ: Թանչը սուր եւ վարակիչ հիւանդութիւն մըն է: Ըստ միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւններու ուսումնասիրութիւններուն՝ ամբողջ աշխարհի տարածքին տարեկան կը տեսնուին 10 ...

Խլութիւն (լսողական կորուստ)

Զարկերակային անակնկալ եւ կամ դանդաղ խցում Բորբոքումներ Գանկային հարուած՝ վնաս-կոտրուածք Շաքարախտ Վերոնշեալ պատճառներով լսողական ջիղը կը վնասուի, կը տկարանայ ու տեղի կունենայ ձայնի ոչ ամբողջական ընկալումը ուղեղին կողմէ։ Մնայուն եւ երկարատեւ միջին ...

Խոռոչատապ

Խոռոչատապ՝ քիթի խոռոչներու բորբոքում: Խոռոչները կը գտնուին գլխուն որոշ վայրերու մէջ, յատկապէս քիթին շրջապատը, որոնք հաւաքաբար կը կոչուին քիթի խոռոչներ:

Հիւանդութիւն

Հիւանդութիւնը այն վիճակն է, ուր կը գտնուինք, երբ մեր մարմինէն մաս մը լաւ չի գործեր: Գիտնականները յայտնագործած են, թէ հիւանդութիւնները յաճախ ծնունդ կառնեն մանրէներէ կամ ժահրերէ: Այսօր, բժիշկները կարող են բուժել հիւանդութիւններ, որոնք անցեալին մահա ...

Հոգեֆիզիքական հիւանդութիւններ

Հոգեֆիզիքական հիւանդութիւններ, հոգեֆիզիքական հիւանդութիւնները յաճախ բոլորին պատահող, յատկապէս տարեցներու ու փոքրերու պարագային ուշագրաւ երեւոյթ է:հոգեֆիզիքական հիւանդութիւնը, ուր անհատի ֆիզիքական եւ հոգեկան ազդակները փոխազդուելով պատճառ կը դառնան ...

Մանկական Անդամալուծութիւն

Poliomyelitis, բառացիօրէն կը նշանակէ ողնուղեղային լուծանք։ Սակայն անիկա ընդհանրապէս անուանուած է "մանկական ողնուղեղային լուծանք" կամ "մանկական անդամալուծութիւն":

Մանկական հիւանդութիւններ

Ծաղկախտը ժահրային շատ փոխանցիկ վարակ մըն է: Անոր փոխանցումը կ՛ըլլայ դպչելով եւ օդի միջոցով, իսկ թխսաւորման ժամանակամիջոցը 10-12 օր է: Ծաղկախտի ախտանշաններն են` ջերմ, գլխացաւ, յոգնածութիւն, մարմնական եւ կռնակի ցաւ, փորի ցաւ, կարմիր բշտիկներ նախ` բ ...

Մանկական վարակիչ հիւանդութիւններ

Այս մէկը ունկնագեղձի ժահրային փոխանցիկ վարակ մը է։ Ան կը փոխանցուի հազալով, փռնգտալով եւ կամ հիւանդին պնակն ու դգալ-պատառաքաղը գործածելով։ Խոզուկի ախտանշաններն են՝ հարբուխանման վիճակ, փորի ցաւ, երեսի ուռեցք, ջերմութիւն, ուտելու եւ կլլելու դժուարո ...

Միզային համակարգի հիւանդութիւններ

Միզային համակարգի հիմնական պարտականութիւնն է անհատի մարմինէն դուրս հանել զանազան երկրորդական նկատուող, ոչ կարեւոր արտադրութիւնները: Միզային համակարգը գլխաւորաբար ունի երեք բաժիններ` երիկամներ, միզածորաններ ու միզաման: Ամէն մէկ բաժին ունի համակարգ ...

Միջերկրածովեան Ընտանեկան Տենդ (Հայկական Հիւանդութիւն)

Հայկական հիւանդութեան բժշկական, գիտական անուանումը հետեւեալն է՝ "Միջերկրածովեան ընտանեկան տենդ" կամ՝ "Պարբերական տենդ": "Հայկական հիւանդութիւն" անուանումը ոչ գիտական է։ Անիկա այսպէս կոչուած է հայերու կողմէ, որովհետեւ յաճախակի երեւոյթ մըն է հայերո ...

Միջողնոսկրային Սալի Ճողուածք

Ողնոսկրերու հաստատուն մարմիններուն միջեւ կը գտնուին յատուկ բոլորակաձեւ սալեր, որոնք կը պաշտպանեն ողնոսկրերը հարուածներէ եւ ողնայարին կու տան շարժումի որոշ ազատութիւն: Ողնոսկրերը իրարու կապուած են աճառային յօդերով, մկաններով, մկանային լարերով եւ մ ...

Ողնայարի Կողմնածռութիւն

Ողնայարի Կողմնածռութիւն, հին յունարէնով "scoliosis" կը նշանակէ շեղութիւն կամ ծռութիւն։ Ողնայարի կողմնածռութիւնը-ողնկողմնածռութիւնը հիւանդութիւն մըն է, որ կընդգրկէ նեարդամկանակմախքային համակարգը: Անոր հետեւանքով տեղի կունենայ ողնայարի յարաճուն կոր ...

Ոջլոտութիւն

Ոջլոտութիւնը վարակիչ եւ համատարած հիւանդութիւն մըն է, որ կը պատահի ամէն տարիքի. անոր վարակումը կը պատահի անթեւ եւ արիւն ծծող միջատի մը միջոցաւ, որ կը կոչուի ոջիլ ։ Կան ոջիլի երեք տեսակներ, որոնք կ՚ապրին մարմնի երեք տարբեր մասերուն մէջ՝ գլուխ, ընդ ...

Ուղեղային Կաթուած

Ուղեղային կաթուած -կը յառաջանայ երբ ուղեղի արեան մատակարարումը զգայլի ձեւով կը նուազի եւ կամ բոլորովին կը կասեցուի, որուն հետեւանքով ուղեղի հիւսկէնները կը վնասուին եւ բջիջները կը ոջնջանան, եւ այս պարագային ուղեղի գործունէութիւնը կ՛արագանայ, որմէ ...

Ջղային Անախորժակութիւն

Ջղային անախորժակութիւնը կը յատկանշուի նիհարնալու տենչով, գիրութեան վախով, ընդունելի եւ բնական մարմինի ծանրութեան կշիռքի մերժումով ու կիներու մօտ դաշտանի խանգարումով: Անիկա շատ բարդ եւ լուրջ բժշկական հարց մըն է։ Այս անուանումը հաւանաբար սխալ եղած ...

Սեռային Յարաբերութեան Ճամբով Փոխանցուող Հիւանդութիւններ

Սեռային յարաբերութեան ճամբով փոխանցուող հիւանդութիւններ ը, կը կոչուին նաեւ վեներական հիւանդութիւններ, սիրոյ չաստուածուհի Վեներայի անունով: Ամէն օր աշխարհի մէջ հազարաւոր մարդիկ կը վարակուին վեներական հիւանդութիւններով: Շատեր կը վարակուին անհոգութե ...

Սուր Անակնկալ Շնչառական Համախտանիշ

ՍԱՇՀ ը շնչառական համակարգի հիւանդութիւն մըն է, որ կը յառաջանայ "Քորոնա" ժահրի որոշ մէկ տեսակին վարակումով: Հարբուխը կը յառաջանայ քանի մը տեսակ Քորոնա ժահրերով: ՍԱՇՀի ժահրը Քորոնա ժահրերու յատուկ մէկ տեսակն է:

Ստամոքսի Խոց

Ստամոքսի խոց ըսելով կը հասկնանք ստամոքսի կամ տասներմատնեայ աղիքի մակերեսի քերթուածութիւնը, որ կը յառաջանայ ընդհանրապէս Helicobacter Pylori մանրէի ախտահարումով: Կրնան գոյանալ մէկ կամ մէկէ աւելի խոցեր, որոնք սկզբնաւորութեան կը յայտնուին որպէս մակեր ...

Վարակիչ Կակղամորթախտ

Վարակիչ կակղամորթախտը մորթային վարակիչ հիւանդութիւն մըն է։ Անոր յարուցիչը յատուկ ժահր մըն է, որ ունի չորս տարբեր խմբաւորումներ։ Այս ժահրը կը հարուածէ միայն մարդ արարածը եւ անիկա կապրի առաւելաբար խոնաւ, տաք եղանակներուն եւ խճողուած վայրերու մէջ։ Ժ ...

Տանկի Տենդ

Տանկը ժահրային վարակիչ հիւանդութիւն մըն է, որուն յարուցիչը Տանկ ժահրն է: Անիկա առաւելաբար արեւադարձային կամ տաք գօտիի երկիրներու մէջ կը պատահի: Անիկա կը կոչուի նաեւ ոսկրակտորտուքի տենդ: Միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւններու տեղեկագիրներու ...

Տարեցախլութիւն

Տարեցախլութիւն, տարեցներուն մօտ յառաջացած լսողութեան մասնակի կորուստը կը կոչուի տարեցախլութիւն։ Ան ընդհանրացած երեւոյթ մըն է, որ կը պատահի տարիքի բերումով, բոլոր մարդոց մօտ, առանց խտրութեան, տղամարդոց եւ կիներուն։ Համայն մարդկութեան 33 առ հարիւրը ...

Կոյրերու Միջազգային Օր

Կոյրերու միջազգային օր, համաշխարհային ամսաթիւ, որ կոչուած է ուշադրութիւնը հրաւիրել այն մարդոց նկատմամբ, որոնք ընդմիշտ կորսնցուցած են իրենց տեսողութիւնը եւ կը գտնուին կեանքի դժուար իրավիճակի մէջ։ Օրը կը նշուի ամէն տարի 13 |Նոյեմբերին։

Խելք

Խելք կամ միտք, իմացութեան, բանականութեան, մտածողութեան, ճանաչողութեան, ըմբռնման, ընկալման, յիշողութեան, ընդհանրացնելու, գնահատելու եւ որոշում ընդունելու գործընթացքներու ամբողջութիւն է։ Խելքը կորոշուի զգացողութիւններով, յոյզերով, հասկացողութեամբ, ...

Արուսեակ (մոլորակ)

Վեներա կամ Արուսեակ, Արեգակնային համակարգին երկրորդ մոլորակն է։ Պտոյտին պարբերութիւնը 224, 7 երկրային օր է։ Մոլորակը իր լատիներէն անունը ստացած է Հռոմէական դիցաբանութեան Արուսեակ սիրոյ աստուածուհիէն: Արուսեակը Երկիր երկնակամարին վրայ երեւցող մարմ ...

Վագր

Կաղապար:Taxobox արւմտ. Վագր, կաթնասուն անասուն է։ Կատուազգիներու ընտանիքի այս անասունները՝ ներկայիս, ամենամեծ գիշատիչներէն կը համարուին։ Վագրի մարմինին երկարութիւնը մինչեւ երեք մ ի կը հասնի. կատուազգիներու ամենամեծն է, իսկ միւս ենթատեսակներուն չա ...

Առիւծ

Կաղապար:Այլ արւմտ. Կաղապար:Taxobox արւմտ. Առիւծ լատիներէն՝ Panthera leo, հայերէն անուան ստուգաբանութիւնը տես՝ ՝, կատուազգիներու ընտանիքի վայրի կաթնասուն կենդանի մըն է։ Տարածուած է Ափրիկէի եւ Հարաւ-արեւմտեան Ասիոյ մէջ։ Ներկայիս առիւծները գրեթէ ամբ ...

Գիշատիչ թռչուններ

Գիշատիչ թռչուններ, բազեանմաններու կարգի թռչուններ։ Հայաստանի մէջ կը հանդիպի 37 տեսակ՝ հիմնականին տարածուած է կիսաանապատներէն մինչեւ ալպիական գոտիները։ Բնորոշ է ուժեղ, սուր, կտրող եզրերով, կարթաձեւ կտուցը։ Վերնակտուցի հիմքին մէջ մաշկը մերկ է։ Թեւե ...