ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 10

Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա

Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիան, ԳԱԱ կամ ՀՀ ԳԱԱ, բարձրագոյն պետական ինքնակառավարուող ոչ առեւտրային հաստատութիւնն է, որուն նախագահութիւնը կը գտնուի Երեւանի մէջ։ Ակադեմիան նաեւ մասնաճիւղեր ունի Գիւմրիի, Սեւանի, Կորիսի, Վան ...

Հիւլէ

Հիւլէն կամ աթոմը ելեկտրոնապէս չէզոք նիւթի մասնիկ է, որ կազմուած է դրական լիցք ունեցող միջուկէ եւ բացասական ելեկտրոնային ամպրոնային ամպէ։ Քիմիական տարրի նուազագոյն մասնիկն է՝ կը հանդիսանայ իր քիմիական յատկութիւնները կրողը։ Ելեկտրոնային ամպը միջուկ ...

Հոգեբան

Հոգեբանը հոգեբանական կրթութեամբ անհատն է, ով կ՛իրականացնէ հետազօտական եւ գործնական մասնագիտական գործունէութիւն հոգեկան առողջութեան եւ հոգեբանութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ ։

Ձայնալարեր

Ձայնալարերը կը գտնուին խռչափողին խռչակին մէջ։ Խռչափողը ունի երկու իսկական ձայնալարեր, որոնք կը գտնուին խռչափողին սկիզբը: Անոնք ունին հորիզոնական դիրք, կապուած են խռչափողի առաջամասին եւ յետնամասին: Անոնք կը շարժին կամովին խռչափողի ներքին մկաններու ...

Մագնիսականութիւն

Մագնիսականութիւն ը անտեսանելի ուժ մըն է, որ կը բանի մագնիսի մը երկու բեւեռներուն միջեւ։ Աշխարհի ընդերքին մէջ կան բնական մագնիսներ, ինչպէս՝ մագնիսաքարը: Կան նաեւ զանազան ձեւի արուեստական մագնիսներ. կարգ մը նիւթեր, որոնք "երկաթամագնիսային" կը կոչու ...

Մազեր

Մազ, մարմինի ամբողջ մակերեսը ծածկուած է մազով, ի բացառեալ՝ շրթունքներէն, ներբաններէն, ափերէն, ականջներուն ետեւի բաժինէն, պորտէն եւ արտաքին սեռային օրկաններու որոշ բաժիններէն:

Մանկավարժութեան Կապը Այլ Գիտութիւններու Հետ

Մանկավարժութեան հետ միասին մարդու էութեան, անոր զարգացման, ձեւաւորման եւ բազում այլ հիմնախնդիրներով կը զբաղուին են նաեւ շարք մը այլ գիտութիւններ, որոնց հետ մանկավարժութիւնը սերտօրէն կապուած է։ Անհատի դաստիարակութեան, ուսուցման, կրթութեան հարցերը ...

Մորթ

Մորթը մեր մարմինի օրկաններէն մէկն է: Չափահաս անձ մը ունի մօտաւորապէս 2 քառակուսի մեթր տարածութեամբ մորթ, որ կը կշռէ 4.5-5 քկ.: Ան կը կազմէ մարմինի ծանրութեան 15 առ հարիւրը: Անոր 75 առ հարիւրը կազմուած է ջուրէ, 25 առ հարիւրը բնասպիտէ եւ 2 առ հարիւ ...

Յետստամոքսային Գեղձ

Յետստամոքասային գեղձը, որ կը կոչուի նաեւ շարոյր ՝ մեծ, երկար, կակուղ, կծկուող կարմիր-մանուշակագոյն գեղձ մըն է: Անիկա կը գտնուի ստամոքսին ետեւը: Շարոյրի ընդհանուր կազմուածքը կը ներկայացնէ հետեւեալ բաժինները՝ գլուխ, վիզ, մարմին եւ պոչ: Գլուխը անմիջ ...

Յօրանջել

Յօրանջել, Յօրանջելու գործողութիւնը կը պարփակէ՝ ակամայ բերանը բանալ եւ երկար ու խորունկ շնչել, այլ խօսքով յօրանջոց ունենալ: Յօրանջելու եւ յօրանջոցի հոմանիշներն են՝ երեժկտալ եւ յօրանջ-երեժկտուք: Անցեալին գիտնականներ չէին գտած յօրանջելու ճշգրիտ պատճ ...

Նիւթ

Նիւթ, երկիրն ու Տիեզերքը կազմող զանգուածն է։ Հաստատուն մարմինները, հեղուկներն ու կազերը կը ներկայացնեն նիւթին երեք տարբեր վիճակները։ Տիեզերքի մէջ գտնուող ամէն ինչ կազմուած է հիւլէներէ, որոնք նիւթի հիմնական բաղկացուցիչներն են։

Շնոպելեան Մրցանակ

Շնոպելեան մրցանակներ են, որոնք կը շնորհուին այն "նուաճումներու համար, որոնք սկիզբը կը ստիպեն ծիծաղիլ, իսկ այնուհետեւ՝ մտածել": Թիւով տասը Շնոպելեան մրցանակները կը բաշխուին ամէն տարի Հոկտեմբերի սկիզբը. այն ժամանակ, երբ կը յայտարարուին իսկական Նոպե ...

Շնչառութիւն

Շնչառութիւն, արտաքին միջավայրէն օդի անցումը դէպի թոքեր եւ հակառակ ուղղութեամբ, որուն ընթացքին մարմինը կը ներշնչէ թթուածին եւ կարտաշնչէ ածխածինի երկթթուակ։ Բոլոր օդակենցաղ էակները թթուածինը կօգտագործեն բջիջային շնչառութեան համար, որուն ընթացքին ան ...

Շնչարգելք

Շնչարգելքը զանազան պատճառներով յառաջացած եւ պարբերաբար կրկնուող շնչահեղձութիւն է: Յաճախ անիկա կը կոչուի ծանրաշունչ եւ ազմ: Շնչարգելքը երկարատեւ եւ անհակաշռելի irriversible թոքային հիւանդութիւն մըն է, որ կը յատկանշուի շնչահեղձութեամբ եւ շնչասլոցով ...

Որկոր

Որկորը, կերակրափողը, մկանային, բարակ, պարապ եւ երկար խողովակ մըն է, որ ունի 12-13 սմ. երկարութիւն: Ան կերկարի ենթաըմբանէն մինչեւ ստոծանի եւ ստամոքսի սկզբնաւորութիւնը: Որկորը կը փոխադրէ ծամուած սննդանիւթերը եւ բերնին մէջ զետեղուած հեղուկները դէպի ...

Պզուկ

Պզուկը մորթի մազապարկերու եւ ճարպագեղձերու բորբոքումի հետեւանքով՝ մորթի մակերեսին վրայ յառաջացած փշտիկաւոր հիւանդութիւն է: Ան կը յայտնուի գլխու եւ երեսի վրայ, յատկապէս՝ ճակատի, այտերու, շրթունքի, կզակի եւ վիզի վրայ: Պզուկը կը պատահի պատանիներու, ...

Պնդութիւն

Պնդութիւն, տեղի կունենայ երկու ձեւերով՝ սուր պնդութիւն, որ կը պատահի անակնկալօրէն եւ կը տեւէ քանի մը օր եւ մնայուն պնդութիւն, որ երկարատեւ է եւ տեղի կունենայ ընդհատումներով:

Ջերմութիւն

Ջերմաչափները կը գործածուին ջերմաստիճանը չափելու համար։ Անոնք աստիճանաւորուած են Celsius աստիճաններով։ կը պարունակեն հեղուկ մը, ընդհանրապէս սնդիկ կամ գունաւոր ալքոլ, որ տաքնալով կընդլայնի եւ կը բարձրանայ աստիճանաւորուած ջերմաչափին մէջ, ցոյց տալով ...

Տարբերական հաւասարումներ

Մաթեմաթիքայի մէջ տարբերական հաւասարումը հաւասարութիւն է, որը կը վերաբերի մէկ կամ քանի մը գործառնութիւններուն կամ կախարկութիւններուն եւ ատոնց ածանցեալներուն: Կիրառութիւններու մէջ գործառնութիւնները գլխաւորապէս կը ներկայացնեն ֆիզիքական մեծութիւններ, ...

Տրամաբանութիւն

Տրամաբանութիւն, փիլիսոփայութեան մէջ տրամաբանութիւնը իրաւացիութեան եւ յստակ պատճառահետեւանքային սկզբունքներու պաշտօնական դասականացուած ուսումնասիրութիւնն է: Տրամաբանութիւնը կօգտագործուի մտաւոր գործունէութեան մեծ մասին մէջ, բայց այն ի սկզբանէ ուսու ...

Ցնցղատապ

Ցնցղատապը թոքերու ցնցուղներուն նեղնալն է, որուն պատճառով տեղի կունենայ ներշնչումի եւ արտաշնչումի դժուարութիւն, այլ խօսքով օդի մուտքը դէպի թոքեր եւ ելքը թոքերէն դուրս կը նուազի: Ցնցղատապը կը պատահի առանց սեռի եւ տարիքի խտրութեան ու բոլոր եղանակներ ...

Ցնցղիկատապ

Ցնցղիկատապը ցնցղիկներու սուր բորբոքում մըն է, որ ընդհանրապէս կը պատահի մանուկներու մօտ եւ որուն հիմնական ախտանշանը դժուար շնչառութիւն-շնչահեղձութիւն է: Անիկա կը յառաջանայ ընդհանրապէս վերին շնչառական համակարգի ժահրային կամ ցպկային հիւանդութեան մը ...

Փայծաղ

Փայծաղ կակուղ գործարան մը, որ հարուստ է անօթներով եւ արիւնով: Անիկա անծորան գեղձ մըն է: Փայծաղը ունի 12-13 սմ. երկայնք, 7-8 սմ. լայնք եւ 4-5 սմ. հաստութիւն: Կը գտնուի փորին ձախ եւ վերին բաժինին մէջ եւ ստոծանիին տակը: Անոր դիրքորոշումը կախեալ է ստ ...

Փռնգտուք

Փռնգտուք, ա կամայ, յանկարծակի եւ սաստիկ կծկումով թոքերու օդի արտահանումը դէպի բերան եւ քիթ կը կոչուի փռնգտալ: Փռնգտալով կարտադրուի ձայն մը, որ կը կոչուի փռնգտուք: Բոլոր լեզուներու մէջ փռնգտուքը ունի յատկանշական ձայնարկութիւններ, այսպէս՝ աչու, ապչ ...

Փքուռոյց

Փքուռոյցը թոքային մնայուն եւ յառաջացող շնչառական հիւանդութիւն մըն է, որ ընդհանրապէս կը պատահի տարեցներու, ճերմակամորթներու, տղամարդոց եւ ծխախոտ գործածողներու մօտ: Ան կը զարգանայ կամաց-կամաց տարիներու ընթացքին: Փքուռոյցը համատարած հիւանդութիւն մըն ...

Քաղցկեղ

Քաղցկեղը մարմինի հիւսկէններու բջիջներուն անկանոն, արագընթաց, անհակակշռելի բազմացման, աճման եւ զարգացման հիւանդութիւնն է, որ կը յառաջացնէ անբնական եւ ախտային ուռեր: Քաղցկեղը կրնայ յառաջանալ մարմինի որեւէ մէկ հիւսկէնի կամ օրկանի մէջ։ Ան կը հարուածէ ...

Քերուըտուք

Քերուըտուքը երբեմն հաճելի եւ երբեմն անհաճոյ զգացում-փափաքն է, որ կը մղէ մեզ քերելու մեր մարմնին մակերեսը, այսինքն՝ մեր մորթը: Ան բնական երեւոյթ չէ: Ընդհակարակը, ան անբնական երեւոյթ է եւ հակադարձութիւն մըն է որոշ գրգիռի մը կամ հիւանդագին կացութեան ...

Քրտինք

Քրտինքը կարտադրուի ենթամորթին մէջ քրտնաբեր գեղձերու կողմէ եւ կարտաթորուի մորթէն դուրս դէպի մորթին մակերեսը: Քրտնաբեր գեղձերը կը ղեկավարուին ինգնագործ ջղային դրութեան կողմէ autonomus nervous system: Քրտինքը կազմուած է ջուրէ, որ կը պարունակէ որոշ ք ...

1917-ի Փետրուարի Յեղափոխութիւն

1917-ի Փետրուարի յեղափոխութիւն ը, թիւով երկրորդն է՝ յաջորդած 1905-ի յեղափոխութեան եւ նախորդած՝ 1917-ի պոլշեւիք յեղաշրջումին։ Փետրուարեան յեղափոխութեամբ Ռուսիոյ մէջ խառն դարաշրջանը ծայր կառնէ, երբ ոչ միայն Ռոմանով գերդաստանը գահընկէց կըլլայ, այլեւ ...

Անտիոք

Անտիկ աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի հին ժամանակ գոյութիւն ունեցած Անտիոք անունով 16 քաղաքներու մասին։ Իրենցմէ ամենայայտնին հին Ասորիքում՝ Օրոնտես գետի վրայ կառուցուած Անտոք քաղաքն է, որ կը գտնուի Թուրքիայի Անթաքիա քաղաքի մօտ։ Անտոք բառն առանց հս ...

Արեւելեան Հարցը

Քանի որ Ֆրանսիս տը Փրեսանսէի բացատրութեան համաձայն Հայկական Հարցը բազմաթիւ երեսներէն մէկն է միայն Արեւելեան մեծ եւ ահաւոր հարցին, տեղին է ուրեմն նախ համառօտակի ամփոփել Արեւելեան Հարցի պատմութիւնը, զայն նկատի առնելով յատկապէս հայկական հարցին վրայ ...

Բիւզանդիան Քոմնենոսներու Թագաւորութեան Ժամանակ

Բիւզանդական կայսրութիւն կամ բիւազնթիա, պատմաբաններու կողմէնբնականօրէն ոգտագործուող եզրոյթ է, որ նկարագրած է միջնադարեան Հռոմեական հունախօս կայսրութիւնը։ Վերջեինս 395 թուականին բաժնուած է արեւմտեան եւ արեւելեան հատուածներու։ Ի տարբերութիւն Արեւմտե ...

Երկաթէ Դար

Հայկական լեռնաշխարհը հարուստ եղած է բազմաթիւ երկաթի հանքավայրերով։ Այդ պատճառով ալ Ուրարտուն եղած է առաջին երկիրներէն, ուր սկսած են օգտագործել երկաթ։ Երկաթէ դարը կը համընկնի վաղ դասակարգային յարաբերութիւններու ծագման։ Անիկա կը յաջորդէ պրոնզէ դարո ...

Լիտիա

Լիտիայի բնակչութեան ռասայական պատկանելութիւնը անյայտ է։ Ընդհանրապէս Լիտիայի բնակչութեան վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցած են խէթերը. ենդադրուած է, որ Լիտիայի թագաւորական սեռունդներէն մէկը ունեցած է խէթթական ծագում։ Բնակչութեան խօսակցական լեզուն եղած է ...

Խեթական Պետութիւն

Խեթական Պետութիւն, Խատտի, Հաթի, հնագոյն պետութիւն Փոքր Ասիայի մէջ։ Ստեղծուած է մ.թ. ա. մօտ XVIII դարուն 1-ին կէսին, երբ Կուսսարա քաղաքի առաջնորդ Անիտտան միաւորած է խեթերի քաղաք-պետութիւններ, գրաւած է Նեսան, Հատտուսան եւ այլն։ Մ.թ.ա. XVIII դարուն ...

Համուրապիի Օրինագիրքը

Համուրապիի օրինագիրք ը՝ Պապիլոնեան հին օրենքներու գիրք մըն է Մէզօբօդամիայէն, ան շատ լաւ ցեւով պահպանուած է ք.ա.1754 թուականէն ի վեր։ Ան եղած է ամենահին օրենագիրքերէն մէկը աշխարհին վրայ։ 6-րդ Պաապիլոնեան շագագորը՝ Համուրապին կանոնագիրը գրեց մեծ քա ...

Հայ Մարզիկները՝ Հին Ողիմպիականներուն

Սկսած 1952 թուականէն, հայ մարզիկները Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած են Խորհրդային Միութեան հաւաքականներու որպէս անդամ, իսկ 1994էն ետք՝ կը մասնակցին անկախ Հայաստանի եռագոյն դրօշին տակ։ Սակայն հայ մարզիկներու մասնակցութիւնը ողիմպիականներուն աւելի հի ...

Հայկական կնիքներ

Պատմական Հայաստանի մէջ կնիքներ, յայտնաբերուած են ՔԱ. 4էն 3-րդ հազարմեակներուն՝ արեւմտեան շրջաններուն մէջ, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին հնագոյն դրսեւորումները կը պատկանին ՔԱ 3-էն 2-րդ հազարամեակներուն։

Հին Ռուսիա

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երկիր Հին Ռուսիա ռուսերէն՝ Русь, սկիզբը արեւելեան սլաւորներու հողերու եւ Հին Ռուսիոյ պետութեան պատմական անուանումը։ Հին ժամանակներէն սկսած՝ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ կը բնակէին սլաւոնական բազմաթիւ ցեղեր։ Անոնք թերեւս կ՛ապրէին նախն ...

Հոլոքոսթ

Հոլոքոսթ, մօտ 6 միլիոն Եւրոպայի հրեաներու, նաեւ միլիոնաւոր գնչուներու, լեհերու, սովետական քաղաքացիներու, այլախոհներու, աղանդաւորներու, միասեռականներու ծրագրաւորուած կոտորածները Նացիստական Գերմանիայի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքու ...

Հռոմէա-պարսկական Պատերազմներ

Հռոմէա-պարսկական պատերազմներ, պատերազմներու շարք յունա-հռոմէական աշխարհի եւ իրար յաջորդող երկու իրանական կայսրութիւններու միջեւ ճակատամարտերը Հռոմի հանրապետութեան եւ Պարթեւաստանի միջեւ սկսած են Ք.Ա. 92 թուականին։ Յետագային անոնք շարունակուեցան ան ...

Մակարայ Վանք (Կիպրոս)

Կիպրոսի Ս. Մակարայ Վանքը ՝ պատմութեան մէջ Կիպրոսի հայոց կրօնական եւ մշակութային կարեւորագոյն կեդրոնը հիմնուած` Ժ․ դարուն։ Վանքը ծանօթ է նաեւ "Արմենոմոնաստիրօ" անունով, որ կը նշանակէ հայկական վանք։ Վանքը կառուցուած է Հալեվկա նահանգին ծայրամասը, Փե ...

Մեծ Սէրայ

Պէյրութի Մեծ Սերայ, Լիբանանի վարչապետին նստավայրը եւ աշխատանքի կեդրոնատեղի։ Անիկա կը գտնուի Պէյրութի կեդրոնին մէջ՝ բլրակի մը վրայ, խորհրդարանի շէնքէն քանի մը թաղամաս հեռու։ Մեծ Սերայը պատմական շէնք մըն է։ Անիկա ամենանշանաւորն է Սերայի բլրակին վրա ...

Միջնադար

Միջնադար, պատմական ժամանակաշրջան, որ կը հաջորդէ Հին դարեշրջանին եւ կը նախորդէ Նոր ժամանակաշրջանին։ Միջնադարի սկիզբը կը համարոի Արեւմտեան Հռոմեական կայսրութեան անկումը հինգերորդ դարին: Սակայն Միջնադարի աւարտի կան տարբեր վերաբերեալ կարծիքներ։ Այդ կ ...

Պոթստամի Համագումար

Պոթստամի համագումար, համագումար մըն է, որ տեղի ունեցած է 17 Յուլիս-էն 2 Օգոստոս 1945-ին Գերմանիոյ Պոթստամ քաղաքին մէջ։ Ցեցիլիենհոֆ պալատին մէջ կայացած են համագումարի աշխատանքները, որուն մասնակցած են հակահիթլըրեան դաշնակցութեան երեք մեծ երկիրներու ...

Ռաւեննայի էկզարքութիւն

Ռաւեննայի կամ Իտալիոյ էկզարխութիւն, Իտալիոյ Արեւելեան Հռոմէական կայսրութեան իշխանութեան կեդրոնը։ Ան գոյատեւեց 6-րդ դարու վերջէն մինչեւ 751 թուականը, երբ վերջին եկսարքոսը սպաննուեցաւ լոմբարդներու կողմէն։

Գէորգ Էմին

Գէորգ Էմին, Աշտարակ, Էջմիածին, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն - 11 Յունիս 1998, Երեւան, Հայաստան), հայ գրող, բանաստեղծ։

Վարդգէս Պետրոսեան

Վարդգէս Պետրոսեան, հայ արձակագիր, հրապարակախօս, հասարակական գործիչ։ Հայաստանի լենինեան կոմերիտմիութեան դափնեկիր է ու Խորհրդային Հայաստանի 1979-ի պետական մրցանակի դափնեկիր՝ "Հայկական էսքիզներ" վիպակի և "Վերջին ուսուցիչը" վիպակի համար: Սովետական Մի ...

Պերճ Պռօշեան

Ծնած է Աշտարակ: Համեստ, գրեթէ չքաւոր ընտանիքի զաւակ։ 1851-ին, աւարտելէն ետք գիւղական վարժատան ընթացքը, Ներսէս Աշտարակեցի կաթողիկոսը միջնորդութեամբ որդեգիր ուսանող անվճար կարձանագրուի Թիֆլիզի Ներսիսեան վարժարանին։ 1855-ին՝ յաջողութեամբ կը լրացնէ ո ...

Սմբատ Շահազիզ

Սմբատ Շահազիզ, Աշտարակ, Էջմիածին, Երեւանի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 5 Յունուար 1908, Մոսկուա, Ռուսական Կայսրութիւն), բանաստեղծ, հրապարակախօս եւ մանկավարժ։